1,000 common delusions - Christa Pöppelmann
Het Engelse woord 'delusion' kan volgens het woordenboek vertaald worden met 'waan' of 'misvatting'. Wat te kiezen? Aan wanen lijden is pathologisch: het is het koesteren van denkbeelden die niet overeenkomen met algemeen geaccepteerde opvattingen en waarvan de patiënt niet af te brengen is met logisch redeneren. Een misvatting is iets anders. Die ontstaat meestal door gebrekkige kennis, valse kennis of de illusie van kennis, afkomstig van vooroordelen en veralgemeningen.
En terwijl dat overbekende boek van Richard Dawkins, The God delusion, zeker ook met God als waanidee vertaald had kunnen worden (en niet met het bravere God als misvatting zoals nu), heeft Christa Pöppelmann het hier dus duidelijk niet over wanen maar over misvattingen.
Iets meer dan duizend bracht de Berlijnse schrijfster er samen. Samen met de boeken van Walter Krämer is dit het dikste boek dat ik ken in zijn soort. Al zijn die misvattingen niet allemaal zo algemeen verbreid als de titel doet uitschijnen. Sommige lijken me typisch Amerikaans — wie in Europa gelooft nog dat Frans dé taal is van de Europese Unie? Van andere items was de misvatting me zelfs even onbekend als de rechtzetting.
The strange scoring at tennis comes from EnglandMaar wat is dit verder geestige lectuur. Al moet ik misschien eerder het woord droefgeestig gebruiken, wanneer er te veel leuke verhalen op rij worden ontkracht. Neen, olifanten hebben geen dikke huid, neen, ze zijn niet bang van muizen, ze zuigen water niet rechtstreeks via hun slurf naar binnen en er zijn beslist geen olifantenkerkhoven.
People tend to blame the British for odd measurement or scoring systems. But the scoring for tennis comes from France. There, at the beginnings of modern times, tennis was played for money, and the corresponding coins were worth 15, 30 and 45 sous. Probably, though verbal sloveniness, at some stage 45 became 40. Tennis is supposed to have been invented in the 13th century by French monks, who included the ceiling of the cloisters in their play.
Vaak gaat het bij misvattingen niet om flagrante leugens, maar om onjuistheden die er in de loop der tijd zijn ingeslopen. De zaak ligt iets ingewikkelder dan voorgesteld, er schort iets aan de datering, het bon mot vertelt niet het volledige verhaal, er zijn altijd wel uitzonderingen of harde bewijzen ontbreken.
Zo was Napoleon helemaal niet zo klein voor zijn tijd. Hij mat 172 cm, terwijl de minimumlengte voor een Franse soldaat in die dagen 150 cm bedroeg. Het misverstand ontstond doordat hij nog gemeten werd met een oude Franse meeteenheid. Liefst 66 piloten vlogen eerder dan Lindbergh over de Atlantische Oceaan; alleen namen ze een kortere route. De grote pyramide van Cholula is nogal wat groter dan die van Cheops, maar ze is niet helemaal blootgelegd.
Vaak wordt een uitvinding toegeschreven aan de grote popularisator ervan. Guillotin is niet de uitvinder van de guillotine, Hippocrates zijn eed was al eerder bekend, en Draco is niet de auteur van draconische wetten maar draconische straffen.
Soms zorgt de naam voor verwarring. Bloedhonden heten zo, niet omdat ze makkelijk mensenbloed ruiken, maar omdat het de eerste honden waren van wie de bloedlijnen werden bijgehouden.
In een derde geval wordt een valse anekdote toegeschreven aan iemand omdat het verhaal zo goed past bij zijn persoonlijkheid. Zo zijn er geen geschreven bewijzen dat Lodewijk XIV ooit de woorden "L’État c’est moi" heeft uitgesproken, maar ze liggen nu eenmaal mooi in het verlengde van zijn arrogante karakter.
Heel grappig is 1,000 common delusions wanneer de waarheid het volstrekte tegendeel blijkt van het gangbare verhaal. Veel piranha's eten vegetarisch. Het masker van de Man in het IJzeren Masker was eigenlijk van fluweel. Pulitzer — van de prestigieuze prijs — was een riooljournalist. Met zijn beroemde uitspraak "Mens sana in corpore sano" wou Juvenalis helemaal geen sport promoten. Hij maakte zich juist vrolijk over de fitnessrage die toen al, in de eerste eeuw na Christus, bestond. De teneur was: het zou wenselijk zijn als gezonde lichamen ook goed bij geest waren.
Toch blijft het jammer dat Pöppelmann per item niet de bronnen vermeldt waar zij al die wijsheid vandaan heeft. Nu blijft elke debunking wat in de lucht hangen en wordt de auteur met wel heel veel gezag opgezadeld.
Het boeiendste vond ik daarom de items waarbij de oorzaak van het misverstand makkelijk kan worden teruggevonden. Een beroemd doek van de negentiende-eeuwse schilder Jean Gérôme deed heelder generaties tot op de dag van vandaag geloven dat Romeinse keizers met de duim naar beneden de dood van een verliezend gladiator bevolen (de waarheid zou net andersom zijn: ze deden dat met de duim opgestoken en enigszins naar het eigen lichaam gericht, als een steekwapen dat in de borst geplant wordt). De gevleugelde woorden 'Et tu, Brute' komen niet van Julius Caesar maar van Shakespeare. Niet Marie Antoinette zei "Laat ze cake in plaats van brood eten" over haar hongerige onderdanen, maar een of andere prinses in de Bekentenissen van Rousseau.
In een enkel geval weet men nog maar pas hoe de vork in de steel zit. Zoals hoe hommels vliegen kunnen.
No one knows how bumblebees can flyAls 1,000 common delusions tot iets uitnodigt, is het wel tot permanente alertheid. Ik wist dat het Colosseum niet zo genoemd wordt omdat het zo groot is. Ik dacht alleen dat de naam afkomstig was van een of ander standbeeld (de 'colossus') dat in zijn nabijheid stond. Maar ook dat wijsneuzerige verhaal, waar ik dikwijls mee heb uitgepakt tegen vrienden, blijkt niet te kloppen.
“According to the laws of aerodynamics, bumblebees cannot fly. It is just as well bumblebees don’t know this.” Thus runs an oft-repeated piece of wisdom. Until the 1990s, researchers were still fumbling in the dark for the reason why bumblebees and some other insects have the ability to fly, since their bodies are heavy and their wing beat is small. In 1996, scientists at the University of Cambridge in the United Kingdom finally made a breakthrough. The creatures do not move their wings up and down in a simple fashion, but instead follow a complicated pattern, creating vortices that provide the necessary lift for flight. In 2005, Michael Dickinson of Caltech in Pasadena, California, made a further breakthrough. His research revealed that bees wings’ rotate and flip every time they flap, at a rate of 230 times a second. This extra action adds to the complexity of the vortices.
Het eeuwige jammere met dit type boeken is dat ze voornamelijk trivia behandelen. "Mensen stammen af van de apen" — dat is zowat het belangrijkste misverstand dat hier aan bod komt. Ik had het wel lachen gevonden om af en toe een item te zien à la "God schiep de wereld in zes dagen" of zelfs "Er is een hiernamaals".
Met dan tien lijntjes uitleg.
> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken
> ruime selectie populaire misverstanden in de commentaren hieronder
Christa Pöppelmann, 1,000 common delusions
And the real facts behind them
320 p.
Uitgeverij Firefly Books, 2006
Oorspr. 1,000 Irrtumer der Allgemeinbildung (2005)
Vertaald door ?
____
7 reactie(s):
GESCHIEDENIS EN POLITIEK
Mensen uit de Steentijd leefden in grotten
Afrika was de bakermat van de mensheid
De belangrijkste uitvinding van de mens was het wiel
Stonehenge was een Keltisch schrijn
The Indo-Europeeërs veroverden Europa
Koning Hammurabi vaardigde revolutionaire wetten uit
Sociale zekerheid is een moderne uitvinding
Oude Egyptische koningen werden farao’s genoemd
De pyramiden werden gebouwd door slaven
De pyramiden zien eruit zoals 4500 jaar geleden
Toetanchamon had een bijzonder praalzuchtig graf
De Egyptenaren schreven in hiëroglyfen
De Egyptenaren verafgoodden katten en krokodillen
Cosmetica waren oorspronkelijk schoonheidsproducten
Het Oude Egypte was een supermacht
De exodus van de Israëlieten uit het Oude Egypte is een fabeltje
De Trojaanse oorlog heeft nooit plaatsgevonden
Troje werd belegerd door de Grieken
De ruïnes van Knossos zijn een paleis
In het oude Midden-Oosten werden vrouwen onderdrukt
Een tiran was een despoot
Slaven moesten de vuile werkjes opknappen
Op de oude Olympische Spelen ging het er altijd fair aan toe
De Romeinen aten al liggend
Latijn was de eerste wereldtaal
Het forum was de Romeinse marktplaats
Nero speelde op de vedel toen Rome brandde
Gladiatorengevechten vonden plaats in het Romeinse circus
Caesar was een Romeinse keizer
De Hunnen waren wreed
De Vandalen vernielden Rome
Slavernij bestond niet in de Middeleeuwen
Vroeger waren de mensen minder groot, en ze leefden minder lang
Foltering was schering en inslag in de Middeleeuwen
Ridders waren de sterkste schakels in het leger
De oorsprong van de pogroms tegen de joden had te maken met hun woekerpraktijken
De pest was de grootste ‘ontvolker’ in Centraal Europa
Luther spijkerde zijn stellingen aan de poort van het kasteel van Wittenberg
Heksenvervolging was gericht tegen vrouwen en was een produkt van de donkere Middeleeuwen
Columbus en zijn tijdgenoten dachten dat de aarde plat was
Het ei van Columbus was van Columbus
De eerste Engelse emigranten bereikten Amerika op de Mayflower
De bestorming van de Bastille was het startschot voor de Franse Revolutie
Napoleon was een klein ventje
Scotland Yard is het hoofdkwartier van een groep speciale resercheurs
De noordelijke staten van de VS hielden geen slaven
De oorzaak van de Amerikaanse Burgeroorlog was de emancipatie van de slaven
Het Vrijheidsstandbeeld symboliseert de vrijheid in de VS
Een democratie is hetzelfde als een republiek
Amerikanen kiezen een president
Scalperen is een gebruik van Indianen
1 mei is een gebruik van Europese socialisten
Lenin was de theoreticus, Stalin de despoot
Het Oostblok was communistisch
De atoombommen op Japan veroorzaakten de meeste slachtoffers tijdens WOII
Tijdens WOII was er een atoombomwedloop
Feministes verbrandden hun bh in de jaren zestig
WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE
Levende wezens zijn ofwel planten ofwel dieren
Tulpen komen uit Holland
Rozen hebben doornen
Een vogel is vernoemd naar de Australische nationale vrucht, de kiwi
In appels zitten maden
Bananen groeien aan de bomen
Tomaten zijn per definitie rood
Een tuinvijver is een biotoop
Alleen zoogdieren krijgen levende jongen
De dinosauriërs zijn allemaal uitgestorven
Rood werkt op het gemoed van een stier
Wolven huilen naar de maan
Wolven doden mensen
Wolven vallen aan in horden
Alle katten spinnen
Panters zijn een dierensoort
Katten houden van melk
Gorilla’s zijn gevaarlijk
IJsberen eten pinguins
IJsberen eten zeehondenvlees en vis
Koala’s zijn vreedzame en luie dieren
Lemmingen storten zich collectief in zee
Mollen zijn blind
Vleermuizen kunnen verstrikt raken in je haren
Audubon was een natuurbeschermer
Roze flamingo’s zijn roze
Wanneer ze in gevaar zijn, steken struisvogels hun kop in de grond
Zwanen zingen mooi in hun stervensuur
Muggen bijten
Muggen kunnen zoet bloed ruiken
Oorwormen kruipen in je oor
Mieren zijn altijd drukdoende
Ratelslangen ratelen als waarschuwingssignaal voor ze aanvallen
Als je een aardworm in tweeën hakt, leven beide stukjes verder
Kameleons veranderen van kleur naargelang de omgeving
Je kan de zee horen in zeeschelpen
Vissen kunnen niet verdrinken
Haaien eten mensen op
Een hond met een warme neus is ziek
Blaffende honden zijn gevaarlijk
Varkens zijn domme, vieze beesten
We gebruiken slechts tien procent van onze hersenen
Slimme mensen hebben grotere hersenen
Meisjes zijn slechter in wiskunde dan jongens
Bloed heeft een rode kleur
Mensen hebben vijf zintuigen
Wat aan weerskanten van je hoofd zit, zijn oren
Alle baby’s worden geboren met blauwe ogen
Ademen door je huid is van levensbelang
Haren en nagels groeien even door na de dood
Darwin poneerde de ‘evolutietheorie’
Het hele universum bestaat uit quarks
Snelheid van licht en geluid blijven constant
Water kookt bij 100 graden
Te veel mensen in een kamer verbruiken alle zuurstof op
CULTUUR EN VERMAAK
Beton is een uitvinding uit de negentiende eeuw
De fundamenten van Venetië zijn aan het wegrotten
De gebroeders Wright vlogen met het eerste vliegtuig
James Watt vond de stoommachine uit
Alexander Graham Bell vond de telefoon uit
De gloeilamp was een vondst van Edison
Mendelejev is de vader van het periodiek systeem
Henry Ford vond de auto uit
Windmolens zijn een Hollandse uitvinding
Glas is een solide materie
Diamanten zijn de kostbaarste edelstenen
Alleen echte diamanten snijden door glas
Henry Ford vond de lopende band uit
Het zinken van de Titanic was de grootste scheepsramp ooit
Radioactiviteit heeft per definitie te maken met kernenergie
Jodelen is een gebruik uit de Alpen
De doedelzak is een Schotse vinding
Bach was bij leven een beroemde componist
Beethoven componeerde ‘Für Elise’
De sirtaki is een traditionele Griekse dans
De Beatles en de Stones konden elkaar niet uitstaan
Woodstock vond plaats in Woodstock
Merlijn heeft niet echt bestaan
Casanova was alleen maar een rokkenjager
Frankenstein was een monster
Een doolhof is een labyrint
Alleen geniaal schilder kan ogen schilderen die je de hele kamer door aankijken
Miniaturen worden zo genoemd omdat ze zo klein zijn
De beroemde terracottakrijgers zijn elk individueel gemaakt
De grootste pyramide staat in Egypte
Er zijn slechts zeven wereldwonderen
De St.-Pietersbasiliek is de grootste kerk ter wereld
Big Ben is de toren van het Paleis van Westminster
De Golden Gate Bridge heet zo omwille van haar kleur
Het Hollywood-teken heeft altijd ‘Hollywood’ te lezen gegeven
Pulitzer was een voorbeeldig journalist
Johnny Weissmuller slaakte de beroemde Tarzan-kreet
John Wayne zag eruit als een typische cowboy
Marlene Dietrich werd beroemd als ‘de Blauwe Engel’
Walt Disney is de geestelijke vader van Mickey Mouse en Donald Duck
Humphrey Bogart zei ‘Play it again, Sam.’
Marilyn Monroe was een blondine
Elvis Presley had zwart haar
Barbie is van Amerikaanse makelij
De teddybeer is een Amerikaanse vinding.
Melkzuur doet de spieren verstrammen.
Alleen intensieve oefening maakt het hart sterker
Darwin predikte de ‘survival of the fittest’
Je verliest gewicht in de fitnesszaal
Baseball is Amerikaans
Voetbal was altijd al een volkssport
Cricket is een Engels spelletje
Boemerangs werden uitsluitend gebruikt door aborigines
Alles heeft een naam
Een iglo is een koepelvormig huis vervaardigd uit sneeuw
‘Beam me up, Scotty!’ is een zinnetje uit Star Trek
GEZONDHEID EN VOEDSEL
Roestige spijkers kunnen tetanus veroorzaken
Slaap voor middernacht is gezonder
Lezen in kunstlicht berokkent schade aan je ogen
In de Middeleeuwen droeg niemand een bril
Suiker doet tanden rotten
Tanden zouden altijd gepoetst moeten worden na het eten
Vochtinbrengende crèmes houden rimpels tegen
Gsm’s zijn schadelijk voor de gezondheid
Verkoudheid is te wijten aan koud weer
Lepra is zeer besmettelijk
Katte- en hondehaar kan allergieën veroorzaken
Je kan diabetes krijgen door te veel suiker te nuttigen
Eten in de late avond is ongezond en maakt je dik
De bruine kleur van appels duidt op rottingsverschijnselen
Chocolade is een afrodisiacum
Ingeslikte kauwgum verteert uiterst langzaam
‘Sushi’ staat voor ‘rauwe vis’
Fast food is altijd ongezond
Vegetarische maaltijden zijn altijd gezond
Water uit de fles is gezonder dan water uit de kraan
Coca-cola kan in één nacht een biefstuk doen oplossen
Alcoholvrij bier is alcohol-vrij bier
Vodka wordt gemaakt van aardappelen
Alcohol warmt het lichaam op
Wiet is onschuldig
Sigaretten hebben een kalmerende werking
Iedereen moet op zijn minst één warm maal per dag eten
De Engelse keuken had altijd al een slechte reputatie
MAATSCHAPPIJ EN DAGELIJKS LEVEN
Hotels kunnen maximum vijf sterren hebben
Lucifers werden uitgevonden vóór de aanstekers
De zakdoek diende aanvankelijk om je neus in te snuiten
Levi Strauss vond de jeans uit
Stropdassen waren aanvankelijk burgerkledij
Knopen dienden oorspronkelijk om kleren samen te houden
Kasjmier is de duurste schapenwol
De pil komt uit de VS
Toiletten zijn erg onhygiënisch
In Australië stroomt het badwater in tegengestelde zin weg
Wandelen kost meer inspanning dan stilstaan
Dollarbiljetten worden gemaakt van papier
Transacties zonder baar geld zijn iets van de moderne tijd
De grootste goudreserves liggen opgestast in Fort Knox
Politieagent is een van de gevaarlijkste jobs ter wereld
De luchtvervuiling neemt elk jaar toe
Getallen zijn een Arabische vinding
‘SOS’ staat voor ‘Save Our Souls’
Chinees is de meest gesproken taal ter wereld
Kinderen doen een huwelijk goed
‘Erover praten’ lucht altijd op
De Turken vonden het Turks bad uit
Molotov ontwierp de gelijknamige cocktail
GODSDIENST EN FILOSOFIE
De Griekse goden leefden op de Olympus
Zeus was de grootste rokkenjager onder de Griekse goden
Atlas tilt de wereldbol op zijn schouders
Romeinen en Grieken hadden dezelfde goden
Oedipus werd gestraft omdat hij trouwde met zijn moeder
Xanthippe was een helleveeg
Boeddha is een godheid
Rama en Krishna zijn Indische goden
De Chinezen hebben geen goden
Het opperwezen van de Indianen heet Manitou
Ayers Rock is dé heilige plek van de aborigines
Gevallen krijgers gaan naar het Walhalla
Zarathoestra stichtte de eerste monotheïstische religie
Islam sluit per definitie de scheiding van kerk en staat uit
Islam is een woestijngodsdienst
De Davidsster is van oudsher een jood symbool
De joodse Torah komt overeen met het Oude Testament
Eva verleidde Adam met een appel
Eden is een ander woord voor ‘paradijs’
Jeruzalem werd gesticht door de joden
De toren van Babel heeft nooit bestaan
Het Nieuwe Testament is geschreven in het Hebreeuws
Er zijn vier evangelisten
Jezus werd geboren in het jaar nul
De farizeeërs waren huichelaars
Jezus moest het kruis dragen naar Golgotha
Jezus werd gekruisigd aan een kruis
De eerste Christenen hielden clandestiene diensten in de catacomben
Een beschuldigde was kansloos voor het aanschijn van de Inquisitie
De paus is onfeilbaar
Pausen kunnen geen wettelijke kinderen hebben
Logica heeft te maken met gezond verstand
Machiavelli was een booswicht
Rousseau stond een terugkeer naar de natuur voor
Kant was een droogstoppel
Nietzsche schreef 'Wille zur Macht'
AARDE EN HEELAL
De Inuit leven in iglo’s
Scandinavië is een term voor alle Noordeuropese landen
De Sahara is de grootste woestijn op aarde
In elke woestijn vind je sporen van leven
De meest zuidelijke tip van Afrika is Kaap de Goede Hoop
De Niagara Falls zijn de hoogste watervallen ter wereld
Mexico City is de grootste stad ter wereld
Het regent altijd in Londen
IJs is glad
De Inuit hebben honderd woorden voor sneeuw
El Niño is het product van klimaatveranderingen
Het is bitter koud op de maan
De gasreuzen bestaan uitsluitend uit gas
Een reactie plaatsen