Het ruikt hier naar onzin - Kamagurka

Strips zijn uit, graphic novels zijn in. Ook de cartoons van Kamagurka worden nu meestal in kleine, vierkantige boekjes uitgegeven. Ik vond de oude albums op stripformaat mooier. Al was het maar omdat ze beter de creatieve chaos in het hoofd van de tekenaar laten zien. Verhalen en losse flodders staan naast elkaar, en niet eens zo broederlijk. 'Kama's ideeën lopen te hoop op de pagina' — misschien is dat de juiste uitdrukking.

Martin Heylen borstelde gisteren in God en klein Pierke een aardig portret van Kamagurka. Ook wie het geluid uitdeed om de gemeenplaatsen van Heylen niet te hoeven horen ("de man achter het masker geeft zich toch niet helemaal prijs", of iets van die strekking, dúh!) kreeg de hoogspanning te zien waar het leven van Kama onder staat.

Telefoon met het NRC in de ene hand, tekenstift in de andere. Iemand belt de headlines door, en nog geen halfuur later wordt een passende cartoon met de Blackberry naar de redactie geseind.

Het programma maakte me om een of andere reden hongerig naar de vroegste cartoons van Kama. Die ik ken niet zo goed. Humo, waarvan Kama sinds mensenheugenis een van de huistekenaars is, ben ik maar in de vroege jaren negentig beginnen lezen. Het heeft bovendien lang geduurd voor ik zijn stijl kon appreciëren. Zoals vaak vond ik de leerling beter werk afleveren dan de meester. De tekeningen van Gummbah, toen ook al in Humo, waren scherper, de tekstballonnen taliger.

Het ruikt hier naar onzin is een bloemlezing van voor mijn tijd, werk dat in Humo verscheen in de periode 1978-1990.

Ik discussieer vaak met een bevriend tekenaar over Kamagurka. Hij kan zich weleens ergeren aan diens nonchalante massaproductie — waarbij de ideeën duidelijk primeren boven het slordige tekenwerk.

Maar bladerend in dit album kan je vaststellen dat Kama altijd al vlug heeft gewerkt. Hij is de antipode van de neurotische kunstenaar: ideeën te over, die haastig dienen uitgewerkt om plaats te maken voor nieuwe vondsten. Kamagurka heeft tegenwoordig zelfs een rechterhand die zijn ingevingen bijhoudt.

Het doet me dan ook plezier dat zijn schilderwerk eindelijk wordt aanvaard in kunstgalerieën, waar doorgaans, nogal voorspelbaar, de bloedige ernst van de drie mansen (Tuymans, Borremans, Dillemans) wordt bewonderd. Kama's accidentalisme alleen al...

Kunstenaars staan een beetje los van het leven, omdat ze eerder vormen zien dan betekenis. De vormen van lichamen, bijvoorbeeld. Kamagurka's humor steunt dikwijls op talking heads, maar vaak genoeg talking heads die geplant zijn op lijven waarmee iets loos is: forse uitstulpingen, verkeerde proporties, opgeblazen hoofden, ontbrekende ledematen.

Kama is gebiologeerd naar wat lichamelijke aberratie doet met iemands wereldbeeld. Maar in zijn universum hoeft misvorming niet tot zwaarmoedigheid te leiden. Naïviteit doet wonderen.

Gisteren kwam trouwens een schilderij in beeld van een koningin Beatrix-met-stoppelbaard. In Het ruikt hier naar onzin staat al een variant op de grap. Een ongeschoren vrouw, en dan haar zoontje dat zegt: "Moeder, u had mijn vader kunnen zijn."

Kama werkt ook vaak met woorden of zegswijzen. Ook hier: eerst de vorm, het woordbeeld, dan pas de betekenis. Mijn hele puberteit lang hing op mijn slaapkamer een grote pagina uit Standaard Magazine (of de Standaard der Letteren, daar wil ik vanaf zijn) met daarop een reproductie van Kama's schilderij 'Bicycloop': een eenoog met twee pupillen.

Wie niet wordt afgeleid door betekenis heeft het makkelijker om vormen nieuw leven in te blazen. Door ze te verbasteren, of door ze om te draaien. De interessantste grappen maakt Kama wanneer hij sociale conventies — ook onbuigzame vormen — op zijn kop zet. Die grappen zetten aan tot nadenken. Neem deze dialoogjes:

- U maakt veel mensen ziek... hoe komt dat?
- Ik ben dokter!

- U ontneemt zoveel mensen het werk... hoe komt dat?
- Ik ben werkgever!

- U bent zo depressief... hoe komt dat?
- Ik ben humorist!

- U verpest de lucht... hoe komt dat?
- Ik heb een parfumfabriek!

- U maakt zoveel mensen gek... hoe komt dat?
- Ik ben psychiater!

- U bent zo dom.. hoe komt dat?
- Ik ben leraar!

- U vertelt zo weinig nieuws... hoe komt dat?
- Ik ben journalist!

- U bent zo gelukkig... hoe komt dat?
- Ik ben sociaal assistent!

- U tekent zo slecht... hoe komt dat?
- Ik ben tekenaar!

- U hebt gezichten laten kapotslaan... ribben, armen en benen gebroken, zelfmoorden in de hand gewerkt, gezinnen uit elkaar gerukt, kinderen getraumatiseerd, mensen bestolen en aan een hongerloon laten werken, levens verwoest... hoe komt dat?
- Ik ben minister van justitie!

Er is veel blijmoedig gedragen alleenheid in het werk van Kamagurka. In Het ruikt hier naar onzin staat bijvoorbeeld een cartoon waarin iedereen in een beschermende laag beton zit, en er toch nog het beste van weet te maken.

Een andere cartoon heet 'Avonturen in een extra intiem kamertje'.

Een derde cartoon, 'Van Maerlantstraat 23', is geen cartoon maar een verhaal over meerdere pagina's. Centraal gegeven is opnieuw een eenzaat, Bert Vanderslagmulders, die zich verbaast over de wereld, die verbazing uitspreekt, en dan weer voortbouwt op de logica van die uitspraak. Zo hobbelt de lezer van plaatje naar plaatje, via een volstrekt onvoorspelbaar pad.

Benieuwenis of Kama nog meer van dit soort lange verhalen heeft getekend, is voldoende reden om andere oude albums te lezen.

Kamagurka, Het ruikt hier naar onzin : het walgelijkste uit Humo
zonder paginering
Uitgeverij De Harmonie en uitgeverij Loempia, 1990
Oorspr. in Humo (1978-1990)

___