A TV guide to life - Jeff Alexander

Ik word niet graag voor onnozel versleten. Daarom kijk ik haast geen televisie meer. Televisie maken is teamwork en kost ook nog eens handen vol geld. Dat betekent: slappe compromissen voor een breed publiek, grove effecten om kijkers te lijmen, en alleen sufbestudeerde formats die nog een kans maken. Heb ik het nog niet over alle inteelt: Vlaanderen heeft misschien dertig mensen die altijd en overal mogen opdraven voor de camera.

Het bovenstaande kan samengevat worden met één zinnetje: televisie lijkt altijd op eerdere televisie. Dat is bij boeken — goede boeken — toch een stuk minder. Door al die eigenwijze auteurs, met hun zeer gewillige papier, en door het gevarieerde aanbod in de betere boekhandel en bibliotheek.

Dat betekent niet dat ik een cultuurpessimist ben, die in het kijkkastje de oprukkende teloorgang van de planeet weerspiegeld ziet. Steven Johnson heeft in een knap boek aangetoond dat de kwaliteit van de televisieprogramma's er juist op vooruitgaat. Al verwart hij kwaliteit naar mijn smaak wel enigszins met complexiteit. Het zal wel dat series en films meer en ingewikkelder verhaallijnen hebben dan vroeger, maar of dat ze per definitie beter maakt?

Daarom viel mijn oog op de ondertitel van dit boekje: 'How I learned everything I needed to know from watching television'. Ik sluit niet uit dat goed gemaakte programma's veel kunnen bieden — de televisie als venster op de wereld en zo — en ik was bereid me daar door Jeff Alexander over te laten onderrichten.

Maar hij bedoelde het toch sarcastisch, bij nader inzien. Alexander, zag ik te laat, is redacteur van Television Without Pity, een licht satirische recensiewebsite met een forum dat ook vaak door televisiebonzen wordt bezocht (vanwege goedkoper dan een testpubliek).

En licht satirisch is ook de toon van dit boek. Er staan te weinig harde conclusies op veel te veel bladzijden. Hoofdstukken gingen voorbij zonder dat ik iets aanstreepte.

De auteur keek televisie en ging na hoe dat medium de wereld voorstelt. Hoe worden mensen geportretteerd? Hun beroepsbezigheden? Hun relaties met collega's, verwanten, vrienden, geliefden? Daarbij ging het Alexander niet om soapseries, of de evidente educatieve waarde van documentaires of praatprogramma's. Hij bekeek de populaire Amerikaanse series en sitcoms. Het soort dat ook naar onze contreien komt overgewaaid.

Er zijn nogal wat nadelen verbonden aan boeken over televisieprogramma's. A TV guide to life is nog geen vijf jaar oud, en oogt al verouderd. De series zijn vervaagd, de seizoenen voorbij, de trends gedateerd. Komt daarbij dat Alexander vaak teruggrijpt naar de series uit zijn jeugd, de eighties en de nineties. Gelukkig zijn dat ook mijn wonderjaren.

Alexander heeft ook het ongeluk dat er heel wat voortreffelijke websites bestaan die gespecialiseerd zijn in televisiekritiek. TV-clichés — de reanimatie-scène! — , daar heb je de machtige database TV Tropes voor. Historische (en andere) fouten in films vind je opgelijst in de goofs-sectie van de Internet Movie Database. En ook over de wijze waarop SF-scenaristen de hoofdwetten van de fysica naar hun hand zetten — luide explosies in de ruimte, tuigen die altijd sneller reizen dan het licht — heb ik al grondiger overzichten gelezen.

Uit wat ik niettemin aantekende:

1. Televisiemakers zorgen altijd voor een onrealistisch groot contrast tussen de hoofdpersonages. Een van de redenen waarom The X-Files zo succesvol was, was omdat de serie draaide rond een scepticus en een believer.

You need several different types of characters for different segments of the population to relate to. For instance, Seinfeld could have been about four fussy, sarcastic, single guys in Manhattan, but that would have left the nation’s high-haired, clownishly dressed, goofily entering demographic unrepresented, so they came up with Kramer.

2. Veel sitcoms zijn opgebouwd rond liefdevolle gezinnen, waar iedereen toch constant sarcastische opmerkingen tegen elkaar maakt.

3. Televisie-interieurs zien er allemaal eender uit. Sofa pontificaal in het midden, keukeneiland, open trap naar boven. Als er al badkamers worden getoond, zijn ze te groot, omdat de halve cast erin moet passen. Er ligt nooit rommel in huis, en de kamers ogen weids.

One of the most important things about TV is that interior spaces look bigger than they actually are. Maybe this is the real estate equivalent of “the camera adds ten pounds”; it also adds a hundred square feet.

4. Op tv zie je mensen nooit lang iets alleen doen: koken, studeren, lezen, tv-kijken of nadenken. Want dat is saai om naar te kijken.

5. Series tonen nooit vrouwen die efficiënt luiers verwisselen; altijd een man die klungelt; de inhoud van de luier komt nooit in beeld.

6. Beroepen zijn zeer onevenredig verdeeld op televisie. De grootste beroepsgroep zijn politiemensen en rechercheurs, op de hielen gezeten door dokters en verpleegsters. ("Waarom zoveel dokters, en waarom zo weinig over patiënten — zijn die laatsten niet degenen met echte problemen?")

7. Iedereen is maniakaal bezig met zijn job en werkt ruimschoots buiten de kantooruren, zodat je mag veronderstellen dat hun persoonlijk leven erbij inschiet. Quod non.

Hence on any given hour of 24, Chloe might act as an intelligence analyst, IT specialist, computer repair person, receptionist, and dispenser of unsolicited personal advice.

8. Televisie doet uitschijnen dat niemand, werkelijk niemand ooit wegkomt met liegen.

9. Technologie en data mining lossen altijd alles op. Misdaad wordt bij voorkeur op moleculair niveau aangepakt. Hackers raken overal binnen als ze maar snel genoeg kunnen typen. Onderzoekslabo’s hebben een budget dat dat van de NASA ruimschoots overtreft. Staaltjes uit CSI:

1. A similated bus-tire blowout, to find out exactly how many miles a giant road cruiser can travel after having choloroform secretly injected into its tire valve. (Answer: from Barstow, Arizona, all the way to the crash site.)
2. A test to see how long a wrapped-up pig carcass would take to decompose, in order to establish the time line of a suspected murder, and not, as one might imagine, to determine whether the ham in the fridge is still safe to eat. (Answer: long enough for Gil and Sara to resolve their differences.)
3. The creation of a life-size mannequin out of ballistic gel that they then stuck behind the wheel of a dead motorist’s Jeep to see if it was possible for him to have been electrocuted accidentally. (Answer: It was accidental, and on behalf of the taxpayers of Clark County, thanks for using all that expensive material to catch no murderers, guys.)

10. Populaire televisieseries zoals de CSI-franchise verhogen in de Amerikaanse jurisprudentie sterk de verwachtingen die slachtoffers van misdaden en juryleden van echte forensische wetenschappers hebben. Vooral op het gebied van onderzoek op een plaats delict en DNA-testen. Dit wordt het CSI-effect genoemd.

11. Niets dat zo schromelijk wordt overdreven in SF-films als de mogelijkheid tot artificiële intelligentie. In het echte leven kan je voor 50.000 dollar een robot kopen die… een beetje rondschuifelt.

12. Elke frank kan maar één keer uitgegeven worden, ook in Hollywood. Door goed te kijken, kan je dus zien waar programmamakers op inzetten.

Everything you see on-screen in a space-based show had to be paid for, so you can tell what they saved money on by what you don’t see. On Doctor Who, it was convincing aliens and sets. On Farscape, it was more than three or four nonpuppet actors. On the original Battlestar Galactica, it was scripts. On the new Battlestar Galactica, it’s laser beams and camera tripods. And on Star Trek, it was a practical way to get from the ship to the planet and back. In other words, most of what we know about life in outer space is based on how much it costs to put on-screen.

13. In de verre toekomst is racisme een voldongen feit.

All Cardassians are power-hungry fascists, all Ferengi are greedy, all Romulans are really unflatteringly coiffed, on and on ad nauseam.

14. PC's op televisie lijken nergens naar.

Fifteen years ago, if someone had told you that one day almost everyone would have a device in their house that displays text in ninety-point font, uses imaginary search engines, and beeps every time it does something, you’d have thought they were crazy. And yet here we are.

15. TV-klinieken kampen nooit met geldgebrek. Alle personeel is er vrolijk en behulpzaam, en dokters zien er uit als fotomodellen. O ja, er wordt zelden gestorven.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken
> lijst van de bekendste besproken series in de commentaren hieronder

Jeff Alexander, A TV guide to life
How I learned everything I needed to know from watching television
260 p.
Uitgeverij Berkley Books, 2008

____