De verbaasde analfabeet - Gummbah

Ik ben opgegroeid met Humo en Gummbah in de jaren negentig, zoals vele veertigers opgegroeid zijn met Humo en Kamagurka in de jaren tachtig. Was er vroeger eigenlijk iemand die me even hard aan het lachen kon brengen als hij? Neen. Met het bekijken van de oude albums is dan ook melancholie gemoeid. De sjablonen zijn gekend. De verrassing is weg, samen met de opwinding om zoveel straffeloos cynisme. Ik geniet meer van de taal dan van de tekeningen.

Tegenwoordig grossiert Gertjan van Leeuwen ook in collages met absurde prozafragmenten en fictieve boektitels. Heerlijk werk. Maar in de eerste twee bundels met cartoons zijn de dialogen nog kort voor zijn doen. Er staan zelfs gags in. Van één à twee pagina's, met een minimum aan woorden.

De verdwaasde analfabeet en De verdwenen titel verschenen destijds op klassiek stripformaat. Later werden dat kleine boekjes. En terecht: Gummbah heeft aan één tekening genoeg om een hele wereld van treurnis op te roepen.

Hup opa, hoogste tijd voor je sterfbed.

De onmogelijke namen die niemand anders kan verzinnen, zijn er wel al. De meneren heten meneer Schaamscherf of meneer Geulgleuf, de locaties restaurant 'De koperen goudstaaf' of café 'De bordkartonnen verveling'.

De figuurtjes zijn lelijk, gehandicapt, dementerend of — het allerergste — volstrekt doorsnee ("De zóveelste man op de maan"). Als ze niet vechten tegen pijn, agressie, misverstand, machtsmisbruik of de dood, proberen ze zich op een of andere manier te onderscheiden van de massa.

Dan worden eigengereide disciplines in het leven geroepen, die met grote ernst worden beoefend. Een mens moet toch wat. Wereldkampioen 'schoonspringen in vuil water' worden, bijvoorbeeld.

Communicatie is het tere punt in dit universum van bijna alleen maar mannen. Tragiek wordt begroet met stoplappen; doordeweekse verlangens worden verkwanseld door overkill. Gummbah beheerst als geen ander de kunst van het achterophinkende tekstballonnetje.

'Hoe sta jij tegenover het klaarkomgebeuren?'

opende Herman voorzichtig.

De combinatie van banaliteit en perversie deed iemand in VPRO's De Avonden terecht de link leggen met het werk van de obscure schrijver A. Moonen.

De beste gags kende ik trouwens al van de latere boekjes. Het is goed dat ze daarin herdrukt werden; de eerste twee albums zijn knap lastig te krijgen. In die latere boekjes toont Gummbah zich trouwens een bekwaam selectieheer. Het serietje 'Bekende Nederlander De Vries', hier present, werd terecht afgevoerd.

De beste grappen die ik nog niet kende, heten 'Theater', 'Taboe' en 'De natuur'.

Gummbah, De verbaasde analfabeet
48 p.
Uitgeverij De Harmonie, 1994



Illustratie Gummbah [klik om te vergroten]

____