It’s not news, it’s fark - Drew Curtis

Hoe zei Michel van Eeten het ook alweer? "Ik lees de krant en kijk af en toe een journaal. Dat doe ik ongeveer met hetzelfde genoegen als het scheiden van afval." Dit boek gaat over het afval. Drew Curtis, oprichter van de nieuwsportaalsite Fark.com verzamelde het domste non-nieuws dat door de massamedia als belangwekkend wordt verkocht, en geeft tekst en uitleg bij de commerciële mechanismen die daar achter steken. Ook in Vlaanderen doet het fenomeen opgeld.

Fark: het ziet eruit als nieuws, maar is het niet. Fark wordt door Drew Curtis gedefinieerd als: de berichten die opduiken wanneer geen echt nieuws meer voorhanden is. Dat echte nieuws raakt snel op, nu websites en gespecialiseerde tv-zenders de klok rond met vers materiaal moeten komen. Er moet gewoon te veel papier bedrukt worden, te veel zendtijd gevuld. Terwijl de westerse wereld betrekkelijk saai en veilig is.

There is an ancient (supposed) Chinese curse: “May you live in interesting times.” Let’s face it, interesting times suck. Whenever Mass Media is really fulfilling its intended purpose, generally something bad is going on. Wars, blown elections, bad weather, you name it — when people need to know something, it’s propably because it’s likely to kill them. We’d be much better off living in non-interesting times. Not living in interesting times presents a problem for Mass Media, however. This has been further compounded by the advent of twenty-four-hour news channels and the Internet as a news source. Back in the days when TV news concentrated most of its resources on a half-hour block of news, finding material to fill the time slot wasn’t difficult. Nowadays cable news networks have to scramble to have something to talk about twenty-four hours a day, even when nothing of import is going on.

Fark.com verzamelt het non-nieuws en presenteert de artikels vervolgens met een nieuwe, sarcastische kop. Dit simpele idee maakte van Fark.com een populaire webstek, die door de massamedia graag wordt afgedaan als een weblog. Dat doen de gevestigde media volgens Curtis heel vaak: alles wat geen massamedianieuws is en toch in dagelijkse updates verschijnt, wordt weblog genoemd en zo onschadelijk gemaakt. De ironie wil dat de journalisten van CNN en Fox News de grootste bezoekers zijn van Fark.com.

It's not news, it's fark brengt nu een bonte selectie uit die berichten, met inbegrip van de (royaal gespatieerde) beste commentaren van de farkers — gebruikers van de website. Die commentaren kunnen gevoeglijk overgeslagen worden. Hoewel, één keer moest ik lachen, toen een zekere 'Marcus Aurelius' de draak stak met een onderzoek over werkverzuim op het werk en hoeveel dat kost aan de bedrijven. Ja maar, zegt Marcus, hoeveel kost een simpel wc-bezoekje van een vetbetaalde CEO dan wel niet?

Soit. Interessanter dan de afzonderlijke berichten zijn de bredere trends die Curtis signaleert. Met behulp daarvan werd het mogelijk Vlaamse varianten te vinden. Curtis onderscheidt acht categorieën:

Paniekzaaierij (Media fearmongering)
Angst is een krachtige emotie die heel goed in te zetten is om mensen te lijmen. Daarom pompen de massamedia graag onheilspellende berichten op. De millenniumbug, een zogenaamd levensgevaarlijke bacterie, een alligator die een paar toeristen te grazen nemen — het zijn maar een paar voorbeelden. Terroristen lijken op iedere hoek van de straat post te vatten. Elk lijntoestel dat uit de lucht valt, is een hoofdpunt. Met het gegeven dat bepaalde jongeren seks hebben zonder een vaste relatie — is dat werkelijk nieuw? — lijkt de verloedering van de planeet een feit.

Er zijn twee problemen met dit soort nieuws volgens Curtis. Ze fascineren eventjes, maar brengen uiteindelijk geen gedragsverandering teweeg. Vergelijk het met foto's van gruwelijke auto-ongelukken. Die vergeten we snel: de grote meerderheid van de mensen verandert zijn gedrag alleen maar als er echt iets ingrijpends gebeurt. Bovendien, zegt Curtis, wordt het gevaar niet in proportie gezet. Elk jaar sterven 1,7 miljoen mensen aan tuberculose en 3 miljoen mensen aan aids. Toch raakt niemand in paniek. De vogelgriep houdt de wereld echter wekenlang in de ban, terwijl het risico minimaal is.

Case in point: the bird flu. From a cursory reading of Mass Media, average Joe will conclude two things. (1) The bird flu is highly contagious and (2) it will kill us all. It turns out that it’s slighty more complicated than that. While people can catch the bird flu, they generally need to be in close contact with infected birds. It helps to have several infected birds running around the dirt floors of your house, shitting on everything. You also need to roll around in the bird shit on a regular basis. It also helps to be living in a third-world country where medical care sucks donkey balls. Using severed chicken heads as soccer balls or teething rings isn’t a bad idea either.
Often los in the bird flu coverage is the underlying fear that the bird flu, which is not easy to catch from a chicken and as far as we know completely impossible to catch from another human, might merge with a regular old flu virus and become a superbug that will kill us all. Scientists believe this has happened in the past; however, the odds aren’t very high of the bird flu specifically going the same route. Most people aren’t aware of this, because Bird Flu Will Kill Us All has been a page 1 story ever since the SARS outbreak a few years back was so disappointing from a media standpoint.

Reclame vermomd als nieuws (Unpaid placement masquerading as actual article)
Journalisten zijn een lui volkje. Ze zeggen onderbetaald te zijn en te verzuipen in het werk. Daarom maken ze dankbaar gebruik van voorgekauwde persberichten. Kranten zijn veredelde telexen geworden, die vaak klakkeloos de pr van wetenschappelijk instituten, bedrijven en belangenorganisaties overnemen. Die zorgen er uiteraard voor hun mening of product in voldoende 'wetenschappelijke' 'data' te wikkelen.

De waarheid: meestal heeft de organisatie die het onderzoek sponsort er belang bij, of wil ze op zijn minst genoemd worden in de context. Dat heet branding: proberen je bedrijf of product synoniem te maken met een marktsegment. Generatie X, die redelijk immuun is voor traditionele reclame en ook meer op internet zit, zou de grote boosdoener zijn volgens Curtis. Bedrijven moeten andere manieren zien te vinden opdat hun product mondgemeen wordt of zelfs een hype (virale marketing), en het nieuws halen is daar een van. Een hamburgerketen verkoopt een hamburger voor 100 dollar en haalt daarmee gegarandeert het nieuws. Een vage studie over uitgestorven vissen in de oceaan is uitstekende promo voor een boek over het milieu. De New Oxford American Dictionary kiest 'het woord van het jaar' en profileert zich daarmee meteen als autoriteit.

Spotgemakkelijke kopij én een efficiënte manier om de aandacht op zich te richten, zijn de ranglijstjes — de top 5 / 10 / 100 blablabla van het jaar / het decennium / de eeuw. Het kruiden van zo'n lijstje vereist geen enkele moeite. Gooi er een controversieel item in en laat een klassieker weg: discussie verzekerd. En trouwens, waarom zou een krantenredacteur meer verstand hebben van muziek of film dan een andere liefhebber? En wat is überhaupt de zin van zo'n rangorde?


Fark in Vlaanderen: reclame vermomd als nieuws. De Standaard meldt dat de maker van een populair YouTube-filmpje ingehuurd werd door Microsoft, en voegt daar meteen maar de twee reclamefilmpjes bij. Akkoord, het bericht valt onder de lifestylerubriek van de krant, maar haalt wel mooi ook de homepagina van hun site.

Misleidende koppen (Headline contradicted by actual article)
Krantenkoppen, zegt Curtis, zijn de blikvangers van een artikel. Ze sleuren de lezer de tekst in. Wat je steeds meer ziet is dat ook zelfverklaarde kwaliteitsmedia misleidende koppen brouwen om de lezer lekker te maken voor wat komt. Een misleidende kop blaast de conclusies van een onderzoek op, geeft de feiten verkeerd weer, of haalt een uitspraak uit zijn context. Waarheid en nuance zijn dan ook altijd saaier.

Een krant kopt: 'Kasteel van Dracula gaat terug naar oorspronkelijke eigenaar', terwijl het helemaal niet het kasteel van Dracula is, en zelfs niet zeker is dat Dracula het ooit heeft bezocht. Een krant kopt: 'Leg je mobieltje af of word getroffen door de bliksem', terwijl er welgeteld drie personen over de gehele wereld zijn neergebliksemd toen ze aan het bellen waren; bellen met een gsm verhoogt trouwens de kans niet op een blikseminslag; bij een inslag doet het wel meer pijn.


Fark in Vlaanderen: misleidende koppen. De Morgen kopt: 'Asteroïde op weg naar Aarde zou Londen kunnen wegvagen'. In het artikel blijkt het te gaan om een asteroïde die in 2182 met een kans van 1 op 1000 de Aarde zou kunnen raken en daarbij een stad van de grootte van Londen zou kunnen verwoesten.

Recht van antwoord voor malloten (Equal time for nutjobs)
Journalisten geloven dat ze neutraal bezig zijn als ze consequent de beide kanten van een verhaal presenteren, aldus Curtis. Zo'n aanpak mag dan wenselijk zijn bij maatschappelijke thema’s waarover het laatste woord nog lang niet is gezegd (al is ook dat luiheid omdat de lezer het werk moet doen), erger is dat ook partijen die geen geloofwaardigheid bezitten hun zegje mogen doen over een onderwerp waar een verpletterende consensus over bestaat.

Dus mogen op gezette tijden de creationisten opdraven, de complotdenkers, holocaustontkenners en amateur-archeologen op zoek naar Noah's ark (waarbij er gemakshalve wordt vanuit gegaan dat zo'n ding echt bestaat). Het enige verschil tussen bullshit en bullshit die vrij de ronde mag doen, zegt Curtis, is hoe lang mensen er al in geloven. Iemand die zegt dat de Russen het honkbal hebben uitgevonden is een gek; iemand die gelooft dat de aarde vierduizend jaar oud is, heeft een geloof dat gerespecteerd moet worden. Het probleem is dat het ordinaire leugens zijn over een abstract gegeven, waar dus nauwelijks verweer tegen mogelijk is.

Journalists do a disservice to all of us when they allow stories to see the light of day that they know are bogus for the sole purpose of attracting eyeballs to advertisements. "President Bush Molests Children is as much an unfounded news story as any of the examples in this chapter, yet Mass Media will avoid running that kind of article at all costs. When Mass Media gives airtime to nutjobs, it is just one technicality away from libel and slander, the technicality being that the subject matter often doesn’t have a personified voice that can defend itself. It’s the difference between printing lies about an individual and lies about an abstract concept. The main difference — abstract concepts can’t file lawsuits.

Drew Curtis schetst fijntjes de narratieve mal waarin zo'n onzinverhaal wordt gegoten. Want ook daar bestaan trucs voor. Het begint steevast met een dubieuze kop ("Could aliens be our ancestors?") die meteen al impliceert dat het antwoord 'ja' is.

* Open with a bold statement: Do Underpants Gnomes Steal Underware?
* Interview a nutjob who thinks they do. Pump any credentials he may have, regardless of whether they actually apply or not.
* Discuss how scientists are “hiding evidence” and “unwilling to admit the truth.”
* Then interview someone who knows what they’re talking about who says the entire article is pretty much bullshit. “Not only do Underpants Gnomes not steal underwear, they don’t actually exist.”
* Finish by saying that even though this is bullshit, the original nutjob will keep on searching for “the truth”. Or at least his own version of it. “Nutjob Bob intends to continue his search for Underpants Gnomes, no matter what the cost.”

Fark in Vlaanderen: recht van antwoord voor malloten. Het Nieuwsblad pakt uit met een man uit Neeroeteren die in de buurt van de Sinaï het bewijs voor het bestaan van God heeft gevonden.

Iedereen is deskundig (The out-of-context celebrity comment)
Celebrities — het grappige is dat Curtis daar naast acteurs, zangers, topsporters en babes ook politici onder rekent — doen de verkoopcijfers altijd goed. De webtrafiek-statistieken spreken boekdelen. Het vervelende is dat kwaliteitsmedia zich geen ordinaire roddels kunnen permitteren. Dus brengen ze de roddels toch, maar onder een dikke laag ironie (zie de Humo-rubriek Beau Monde), of trachten ze beroemdheden uitspraken te ontlokken over de grote wereldproblemen.

Dan blijkt germanist, filmkenner en programmamaker Nic Balthazar ineens een volwaardig klimaatdeskundige, weet Bono hoe we het Derde Wereldleed gaan oplossen, en weert Cher zich voor het dragen van veiligheidshelmen. Een subtiele afgeleide van dit fenomeen zijn de ongeïnformeerde bekende Vlamingen die worden gestrikt voor het goede doel. Vorig jaar nog waarschuwde Luc Bonneux voor de misleidende campagne waarbij mensen die een zekere integriteit uitstralen (Martine Tanghe, Chris Lomme, Miet Smet) zich inzetten voor zoiets onzinnigs en gevaarlijks als borstkankerscreening.


Fark in Vlaanderen: iedereen is deskundig. De Standaard laat de gerenommeerde politiek commentator Stijn Meuris aan het woord.

Seizoensgebonden nieuws (Seasonal articles)
Volgt: seizoensgebonden nieuws. Veel gebeurtenissen worden elk jaar gecoverd, omdat ze nu eenmaal elk jaar plaatsvinden. Bij de verslaggeving worden steeds dezelfde berichten gerecycleerd, zegt Curtis. Pr-diensten vinden dit natuurlijk leuk, want die hoeven dan elk jaar rond hetzelfde tijdstip enkel een bericht te verspreiden dat vermomd is als een update van de situatie vorig jaar.

Onzinnige weerkerende berichten zijn in ons land: de drukke snelwegen tijdens de zomer (dat ze dan niet druk zijn, dat ware pas nieuws), het begin van de koopjesperiode, en het eeuwige geklaag over het Eurovisiesongfestival ("nog erger dan vorig jaar"). Het weer is overal ter wereld het dankbaarste nieuws, omdat iedereen er door getroffen wordt. Of het nu door hitte is of aanhoudende regen. Maar vertel in Afrika maar eens dat we in België bij 30 graden al spreken van een hittegolf, of aan arbeiders in Siberië wat we in onze contreien verstaan onder vrieskou.

Grote stroompannes zijn ook altijd groot nieuws, meldt Curtis, terwijl de gevolgen zich meestal beperken tot het tijdelijk uitvallen van de airco en het gegeven dat mensen eventjes aan de slag moeten met kaarsen: o horreur! Behalve klinieken, de politie en het leger (die allemaal noodstroomvoorzieningen hebben) heeft niemand dringend stroom nodig.


Fark in Vlaanderen: seizoensgebonden nieuws. In De Morgen: elk jaar hetzelfde onzinverhaal over de stierenrennen in Pamplona, inclusief gewonden.

Mediamoeheid (Media fatigue)
Mediamoeheid treedt volgens Drew Curtis op wanneer wat van oorsprong belangrijk nieuws is eindeloos wordt gerokken en verdund. Media kunnen immers alleen blijven rapporteren over een belangwekkend feit (of over een gebeurtenis met aanhoudende relevantie) als ze met iets nieuws kunnen uitpakken. Maar bij veel nieuwe berichten is het eigenlijke aandeel 'nieuws' zeer beperkt.

For example, let’s say you shoot your buddy Earl accidentally. The first article out of the gate will pretty much be exactly that: Dumbass Accidentally Shoots Friend.
The second article about the event will roll out the door when your trial comes up. Dumbass Who Accidentally Shot Friend Goes to Trial. The first paragraph of the new article will say you went to trial to be charged with manslaughter. The whole rest of the article will be copied and pasted, with perhaps a few subtle changes and/or additions of minor things that have happened since the accident, such as how you cried like a girl when asked for comment or how Earl’s family tried to have you put away for life. How much beer you were drinking at the time usually gets mentioned as well, because that’s “bad”. The media will tack those kinds of details on wherever, assuming they can find them.
The third article comes out when the sentence is handed down. Dumbass Receives (0-1000) Years in Prison for Shooting Friend. Again, the news information, in this case the prison sentence, will be the first paragraph, followed by yet another copy and paste of the original article. This allows the journalist writing the article to turn in an entire piece after about fifteen minutes of so-called work, giving him time to finish off that day’s sudoku puzzle or surf more tentacle porn than usual from his work computer.

Curtis ziet vaak bij mediamoeheid hetzelfde stramien terugkeren. Bij breaking news zijn er meestal weinig feiten bekend, en omdat alle massamedia elkaar angstvallig in de gaten houden herhaalt iedereen dezelfde geruchten. Dan komen er voorspelbare ooggetuigenverslagen langs, gevolgd door het weerleggen van de eerste foutieve informatie. Vervolgens zijn de talking heads van de deskundigen aan de beurt. Na een paar dagen zijn alle droge feiten uitgemolken, dus wordt er druk naar nieuwe invalshoeken gezocht. In de sidebars van de kranten vind je dan de verwante verhalen: bij een dodelijke haaiebeet komen bijdragen over een toeristische haaienroute, een doorlichting van haaiegewoonten, de wetenschap dat haaien niet echt gevaarlijk zijn en waarschijnlijk iets over Steven Spielberg (wat is hij eigenlijk aan het doen?). De laatste stap is een huichelachtig soort zelfreflexie. Er komen stilaan klachten dat er veel te veel aandacht is voor een bepaalde zaak, waarop de media dáár weer over berichten: Zijn We Te Ver Gegaan?

Het drama is dat geen enkel massamedium het zich kan permitteren te zwijgen over grote gebeurtenissen, ook niet wanneer niemand de situatie al goed kan inschatten. Dus wordt er veel foutieve informatie over de kijker/lezer uitgestort, met als schaamlapje de gratuite frase 'We wachten nog op bevestiging maar...'

Mysterious Repeating Sources abounded on 9/11/2001. The media reported some pretty large inaccuracies, such as: a Palestinian group claiming responsibility by 9:40 A.M.; a car bomb near the Pentagon; a helicopter bomb near the Pentagon; the National Mall was on fire; a second explosion in DC; the south wall of the White House was on fire; a second plane was being tracked as heading toward the Pentagon; there were sixteen missing flights still in the air as of 10:30 A.M.; 35,000-50,000 casualties; and so on. The list goes on and on but you get the idea. Reporting news during breaking events is difficult, there is no doubt about that. But exactly how did every news organization end up reporting all of these claims as fact.
They copied them from each other and assumed the original source had checked them out. Yes, I realize they probably said the words “sources tell us” before most of these “facts”, but let’s be serious, no one hears that being said. That just keeps Mass Media from being liable if the information is wrong.

Fark in Vlaanderen: mediamoeheid. Gevonden bij de Gazet van Antwerpen, een nieuwtje in de draad over de huiszoeking bij kardinaal Danneels: de gestoorde Zweedse 'minnares' van Kim De Gelder blijkt het Faceboekvriendje van de neef-ooit-pornoacteur-van-de-kardinaal.

Vullis (Lesser media space fillers)
Tot slot zijn er de berichten die in geen enkele categorie thuishoren, waarvan de relevantie miniem is, en die toch altijd weer opduiken. In Amerika zijn dat bijvoorbeeld vermiste blanke vrouwen en orkanen. In België denk ik aan de berichtgeving over overstromingen (die alleen maar goed zijn voor waterschade). Vaak concentreert vullis zich ook rond de hippe steden, alsof iedereen daar woont. Zie bij ons het oeverloze gelul rond BHV.

Canadian media seems to think everything happens in Toronto. British media play an inordinate amount of attention to London. South African media, when not writing about fantastic creatures or with doctors with bad advice, spends most of its time writing about events in Johannesburg. And so on.
The fact remains that most people in the United States, 300 million Americans, do not live in New York. They don’t know about the latest media slap fight between the Daily News and the New York Post, they don’t engage in daily debate about the Mets and the Yankees, they don’t pepper their words with Yiddish phrases, and they don’t take mass transit to work.

Het alternatief?
Het zwakke punt van It's not news, it's fark is het wel heel korte hoofdstukje over hoe serieuze media het tij kunnen keren. Curtis gelooft denk ik niet echt in een spectaculaire oplossing. Het is niet dat de massamedia nieuws uit hun duim zuigen, en er zit ook geen geheim complot achter de onkunde. Ze rangschikken alle beschikbare informatie gewoon verkeerd — niet naar belangrijkheid maar naar populariteit.

En ja, de meeste mensen zijn nu eenmaal niet geïnteresseerd in hard nieuws, in feiten. Net zoals de meeste mensen musea of opera saai vinden. Mensen willen gewoon 'bij de tijd zijn' en iets hebben om over te kletsen. Sensatiebladen hebben altijd al beter verkocht dan serieuze kranten.

Nieuw is dat in tijden van internet de massamedia hun monopolie aan het kwijtraken zijn en dat zulks aanleiding geeft tot een lui soort cultuurpessimisme. In plaats van te doen waar ze beter in zouden moeten zijn dan weblogs: kwaliteit brengen. Toen Woestijnvis de integrale Vlaamse pers maandenlang makkelijk wist te beliegen met een vals onderzoeksbureau, was het productiehuis kop van jut en werd er verdacht weinig in eigen boezem gekeken.

Blijft over de vraag: wie gaat die kwaliteit betalen? Kranten slagen er niet in goed te verdienen aan internetreclame. Curtis gelooft echter niet dat online reclame per definitie minder efficiënt is, en meent dat reclame altijd al grotendeels aan de kijker/lezer voorbij ging. Alleen kunnen we het consumeergedrag online veel preciezer volgen dan op tv of in de krant. En dat was even schrikken.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken
> http://www.fark.com/

Drew Curtis, It’s not news, it’s fark
How mass media tries to pass off crap as news
278 p.
Uitgeverij Gotham Books, 2007

____