1000 x Bono - Willem Uylenbroek (samenst.)

De tijd dat holle frasen op opzwepende muziek mijn wereldbeeld stuurden, is voorgoed voorbij. Rockinterviews lees ik al jaren niet of nauwelijks meer. Dat is geen gemis; wie de kaap van de dertig gepasseerd is, merkt dat dezelfde gemeenplaatsen altijd terugkomen. Tegelijk is er geen enkel boek dat zo direct op mijn gemoed kan inwerken als een goede popsong. En ja, daar heeft U2 er een paar van geschreven. Heeft Bono daar iets interessants over te melden?

Popmuziek is een magneet waar het ijzervijlsel van iemands leven makkelijk aan blijft plakken. Dat is ook het mooie ervan. Hoewel ik geen uitgesproken U2-fan ben, heeft de Ierse band probleemloos een paar mijlpalen in mijn leven op muziek gezet. Achtung Baby! deed me op mijn twaalfde voor het eerst beseffen dat een lp groter kon zijn dan de som van de afzonderlijke delen. Twintig jaar later ben ik nog altijd te spreken over de sound en het artwork van die plaat. 'One' en 'Sunday Bloody Sunday' (uit War) heb ik vaak gedrumd, ook voor publiek, altijd met mooie herinneringen. The Edge levert op 'The fly' een van de beste gitaarsolo's ooit af (vind ik, die niet van gitaarsolo's houd). En een kleine tien jaar later gaf 'With or without you' (uit The joshua tree) de prille romance met mijn vrouw een zetje in de goede richting.

Aardig aan deze citatenbundel is onder meer de nuchterheid waarmee Bono over de beginjaren van de band praat. Bono bleek al snel populairder bij het publiek dan The Edge, hoewel hij minder goed gitaar kon spelen. Dus werd hij de frontman, ook al omdat hij geen versterker of auto had. Andermans nummers naspelen kregen ze niet voor elkaar, dus moesten ze zelf aan de slag. Bono bleek daarbij een goede netwerker die de band aan optredens hielp. Het zelfvertrouwen was er meteen.

738
Als je tegen een 21-jarige Bono had gezegd dat hij ooit op de cover van Time Magazine zou staan, dan had hij je waarschijnlijk geloofd.

Bono had nogal wat problemen met zijn vader. Uit rebellie wou hij niet diens achternaam dragen (de roepnaam 'Bono' ontstond in het voorbijgaan, en was de naam van een winkel in gehoorappartuur). Toch gelooft de zanger niet in het cliché van live fast, die young. Al zijn muziekhelden leven nog, en zelf is hij er ook altijd op uit geweest de zegen van oudere mannen te krijgen, "van Frank Sinatra tot Willie Nelson".

Over de bandnaam heeft Bono nog altijd spijt; 'U2' moet wel het ultieme bewijs zijn dat de muziek de bandnaam allure geeft, en niet andersom. De eerste opnamesessie deed U2 in het jaar dat ik geboren werd. De Amerikaanse MTV blijkt belangrijk te zijn geweest voor hun doorbraak, wat ik niet echt wist. Al snel werd duidelijk dat de groep sowieso op zoek moest naar grotere zalen, om hun soort muziek volledig tot hun recht te laten komen.

50
Ik ontdekte al snel dat het publiek van de vijftien gespeelde nummers zich waarschijnlijk maar een handjevol momenten zou herinneren. Twee muzikale, misschien, maar ook drie dramatische… dramatiek werkte voor ons. En als de nummers niet deugden werden ze de soundtrack voor wat er op het podium gebeurde. Ik raakte al snel bedreven in de kunst van het afleiden.

U2 werd een begrip. Degelijke songs, herkenbare stem, unieke sound. De band heeft daarbij altijd complexloos gebruik gemaakt van de muziekindustrie: goeie deals proberen te krijgen, de muziek koste wat kost beschermen en investeren in zo veel mogelijk airplay.

528
Al die groepjes die klein en ‘puur’ willen blijven… Ik geloof niet in ‘klein’: als iets de moeite waard is om gezegd te worden, dan is het ook de moeite waard om luid gezegd te worden. Bandjes die roepen dat ze hun garage niet uit wíllen, bedoelen eigenlijk dat ze er niet uit kúnnen.

U2 mastert tegenwoordig zijn eigen tapes en ziet er angstvallig op toe over alle auteursrechten te beschikken. De digitale revolutie in de muziekbiz zag de groep altijd vol vertrouwen tegemoet.

232
Wat er gaat gebeuren is dat de gedownloade single de pocket-editie zal worden en de cd de gebonden versie. De cd zal dus interessanter moeten worden. Bij onze volgende U2 album doen we dus een boek.

Het verwijt uitverkoop te houden pareert de band met te zeggen dat het niet voor poen op de knieën gaat, maar dat anderen juist op de knieën gaat door hen geld te geven.

184
We hebben een deal met Apple, geen gage maar een royaltypercentage voor elke verkochte U2 iPod, dat is uniek binnen de entertainmentindustrie, hardwarefabrikanten die royalty’s afdragen aan softwareleveranciers, dankzij Bono. [Paul McGuinnes, U2-manager]

Centerfold van het boekje bij The joshua tree (1987); foto Anton Corbijn;
Bono: "Hij probeert je niet te vangen zoals je bent, maar hij probeert uit
te beelden wat je zou kunnen zijn."

Wat verder te zeggen over dit boek? De quotes van Bono zijn makker, bezitten minder kwaliteiten als aforisme dan de bijeengegaarde citaten van eeuwige kwajongen Robbie Williams. Een bundel als 1000 x Bono heeft dan ook iets van een verzameling openbaringen. De bron is belangrijker dan de inhoud.

920
Het is niet genoeg om te strijden tegen de leugen… je moet het vervangen door de waarheid.

Net als de Bijbelse spreuken bereiken deze wijsheden ons verminkt en gefilterd: eerst wordt de spreektaal van het interview in de schrijftaal van het artikel omgezet; dan wordt het Engels vertaald; en tot slot worden de quotes in boekjes als deze uit hun context gerukt. Hoe dichter Bono bij zijn stiel blijft, hoe meer een uitspraak op zichzelf kan staan.

307
De echt goede nummers zijn meestal even biografisch als autobiografisch, wie je wilt zijn is soms nadrukkelijker aanwezig dan wie je bent.

376
Rock-‘n-roll is vaak het omgekeerde van kunst. In plaats van je huid op tafel te leggen is het eerder een zoektocht naar een tweede huid, een masker.

722
Een popartiest is iemand met een leegte in zijn hart die bijna net zo groot is als zijn ego.

Interessant vond ik Bono's inzicht in iets wat steeds meer opgaat voor de hedendaagse popmuziek (en waar een conservatief denker als Roger Scruton ook al op wees in zijn Moderne cultuur): dat de productie niet de kers op de taart is, maar een wezenlijk bestanddeel van het succes van de nummers. Bono bekent dat U2 ten tijde van Achtung Baby! al worstelde met de vraag hoe ze die tracks goed konden laten klinken, zonder dat The Edge op alle vijf zijn gitaren tegelijk zou hoeven te spelen. Hoelang blijft de muziek van U2 bestaan na het verscheiden van de band, als niemand die songs zonder een batterij gepersonaliseerde topapparatuur nog kan vertolken?

460
Toen we van het podium afstapten, zei ik tegen Bob Dylan dat zijn songs voor altijd zullen blijven. Hij antwoordde: ‘Die van jullie ook, maar niemand zal ze meer kunnen spelen.’

Willem Uylenbroek heeft er goed aan gedaan een heel hoofdstuk in te ruimen voor het engagement van de publieksfiguur Bono. De zanger heeft een dagtaak aan zijn wereldverbeteraarschap, tot grote ergernis van de overige bandleden, die vooral hun nieuwe plaat af willen krijgen.

518
We hebben Bono herhaaldelijk gevraagd waarom hij de hele band op pauze zet om de ambassadeur van de wereldvrede te gaan uithangen. Dan antwoordt hij steevast iets als: “Ik heb in Afrika mensen voor m’n ogen zien sterven, en wij worden zwaar overbetaald voor een job die we net zo lief gratis zouden doen. Ik ben bereid te lunchen met de duivel als het die arme mensen kan helpen.’ Tja, wat kun je daarop zeggen? [Larry Mullen]

Bono is sinds 1999 betrokken bij campagnes voor verlichting van de schuldenlast van Derde wereldlanden, en het lot van Afrika. In 2002 richtte hij de organisatie Debt, Aids, Trade in Africa op. Het doel van DATA is om bekendheid te geven aan de schulden van Afrika, de snelle verspreiding van aids en de oneerlijke handelsovereenkomsten die worden afgesloten. In 2006 lanceerde Bono Product RED; een financieel middel om aids te bestrijden. Sinds 2005 geven hij en zijn vrouw het Fair Wear kledinglabel Edun uit, dat is opgezet naar de principes van de Fair Trade-handel.

Zelf word ik er niet warm of koud van Bono's Realpolitik ("je machtspositie misbruiken om de mainstream te verneuken"), maar het is wel aardig om bevoegde instanties te zien wijzen op de hypocrisie van zijn aanpak.

Bono strijdt tegen armoede, terwijl kaartjes voor een U2-concert een gemiddeld Zuid-Amerikaans maandloon kosten. Bono is een zelfverklaard pacifist, terwijl het financieringsbedrijf Elevation, waar hij deel van uitmaakt, videospelletjes op de markt brengt met titels als ‘Destroy all humans 2’. Attac zegt dan weer dat een deel van het geld van RED wordt verdiend door de lonen van arbeiders laag te houden. De belastingparadijzen waarvan Bono en U2 gebruik maakt, voegt het LEF daaraan toe, onttrekken inkomsten aan ontwikkelingslanden. De schade veroorzaakt door de kapitaalvlucht uit ontwikkelingslanden is tien keer groter dan wat die landen in de vorm van ontwikkelingshulp krijgen. En dan is er nog de kritiek van Andrew Natsios, directeur van Usaid, die betreurt dat Bono en andere goedbedoelende mensen die nooit hulpprogramma's hebben geleid, niet weten dat als je te snel veel hulp stopt in zwakke instituties, je corruptie krijgt.

> lees nog een paar quotes uit dit boek op Prins van Denemarken

Willem Uylenbroek (samenst.), 1000 x Bono : Achtung baby!
191 p.
Uitgeverij TM Publishers, 2007
____