So many books, so little time - Sara Nelson

Ik mag graag vrouwelijke webloggers lezen over boeken. Alleen al omdat hun sites compleet verstoken zijn van snob appeal. Terwijl wij mannen snel de systematische toer opgaan, en ons stekje mooi clean en literair willen houden, trekken veel vrouwen hun hele leefwereld mee in bad. Een stukje over de nieuwe Janet Fitch staat dan vrolijk tussen een recept voor chocoladecake, gekwetter over binnenhuisdecoratie en foto's van een recent uitje met vriendinnen.

Sara Nelson houdt geen eigen weblog bij, maar de stukjes in dit boek hadden de top kunnen zijn in het genre dat ik hierboven beschrijf. Nelson — een Amerikaanse journaliste, critica en tv-producer met een Liza Minnelli-kapsel — nam zich in 2002 voor elke week een boek te lezen, en een dagboek bij te houden over haar ervaringen. Geen klassieke boekbesprekingen dus, maar mijmeringen over hoe boeken interageren met haar dagelijkse leven.

Well, books get to me personally. They remind me of the person I was and the people I knew at the time I read them, the places I visited, the dreams I had as I lay on the couch or in bed or on the beach and read them. I can stand in front of my cherry shelves and point to an obscure title — let’s say, that biography, Bottom feeders — and tell you where I got it (from an Internet bookstore), why(because I saw a not completely favorable but definitely provocative review in the paper), and what I thought when I started reading it (that it reminded me of the semester I spent on leave from college living in what my mother insists was a San Francisco commune but was really just a house with roommates). I talk about my books as if they were people, and I choose them the way I choose my friends: because somebody nice introduced us, because I liked their looks, because the best of them turn out to be smart and funny and both surprising and inevitable at the same time.

De schrijfster groeide op in een gezin van geseculariseerde joden aan de Oostkust. Haar man Leo heeft Japanse roots, is niettemin katholiek, en komt uit Chicago. Samen wonen ze nu in een appartement in New York, waar hij, decorontwerper bij Saturday Night Live, alle wanden ter wille van zijn vrouw heeft bekleed met boekenkasten. In een sympathiek stukje later in haar boek ('Anna, Emma, and Me') zet Sara haar lieve, maar wat bedaagde echtgenoot af tegen de beruchte graaf Vronsky, het romanpersonage waar ze vroeger gefascineerd door was.

Nu begon ze pas op latere leeftijd echt met lezen, toen ze de gratis recensie-exemplaren zag in de kantoren van het blad waar ze werkte. Nelson begon boekhandels uit te kammen en deed zichzelf een lenerspasje van de New York Public Library cadeau. “And soon I was hooked: not only were books cheaper than movies and easier to find than suitable human dates, they could take me with them to fabulous places”.

Langzaam en tot haar eigen verbazing stelde ze vast dat lezen geen exclusieve bezigheid was voor slonzige bibliothecaresses zonder sociaal leven. Integendeel, hoe meer werk Nelson verzette — haar gezin, job, vrienden — hoe meer ze las. Nelson is blijven lezen. Een boek is dan ook een veilige vluchthaven als je verveeld raakt in je huwelijk, problemen hebt met de kinderen, gestresseerd bent op het werk.

Zoals zoveel vrouwen identificeert Nelson zich graag met de heldinnen uit de romans die ze leest. Sommige personages kunnen het schoppen tot rolmodellen. En anders zijn er altijd wel punten van herkenning. Boeken "valideren" vaak de ervaringen van de lezer, klinkt het. Maar het moet niet te gek worden. Over Het seksuele leven van Catherine M. schrijft ze:

Millet is a French art critic, and she couches her tales of exploits in a kind of Gallic philosophizing we Americans might rename rationalizing. ‘I am docile,’ she says, stepping back from a long description of a not completely consensual blow job to write, ‘not because I like submission… but out of a deep-seated indifference to the uses to which we put out our bodies.’ It’s passages like this that suggest Millet’s intention is for provocation of the intellectual, not the sexual, kind.

Nelson leest het liefst over echte mensen en hoe ze met elkaar omgaan, niet over "symbols" of "issues". Jammer genoeg voor mij resulteert dat in nogal kleurloze middlebrow voorkeuren — boeken waarin belangrijke thema's met weinig precisie worden behandeld in grootste gemene deler-stijl: Michel Faber, Michael Cunningham en honderd-en-één schrijfsters die ik van haar noch pluim ken en boeken afleveren met titels als Facing the wind, The kiss, Breakup, Leading with my heart en Seabiscuit. Titels zonder prik.

Het rare is dat Nelson rijp en groen door elkaar leest. In So many books, so little time wordt bijvoorbeeld ook met grote (en oprechte) waardering gesproken over Somerset Maugham (Cakes and ale) en Philip Roth (Patrimonium). Genrefictie én Literatuur, zelf ziet ze daar geen graten in.

Woody Allen once said that the advantage of bisexuality is that it doubles your chances of finding a date on Saturday night. Having a bifurcated reading brain — one part that likes “junk” and one that reveres “literature” — is the same kind of satisfying. You don’t have to be any one thing and you don’t have to think any one way. And should you happen upon different kinds of people in different situations, your pool of conversation topics is twice as deep.

Dat mag allemaal waar zijn, en ik heb niet per se iets tegen genrefictie, maar je zou denken dat Nelson in haar boek op zijn minst over dat verschil in raffinement zou rapporteren — goede boeken brengen mensen nu eenmaal verder, schroeven de expertise en de eisen van de lezer steeds verder op. Maar dat doet ze niet. Ze is niet zo geïnteresseerd in het bedenken van een sluitende definitie van haar eigen smaak. Wel wantrouwt ze mensen die zichzelf als gesofistikeerde lezer in de etalage zetten. Herlezen, bijvoorbeeld, acht ze toch vooral een manier om met de eigen superioriteit uit te pakken (want wie "herleest" ooit het "oeuvre" van Jackie Colllins?). Voorts moet ze weinig hebben van dwangmatige dwarsliggers.

I tend to have a strong negative reaction to people who announce right off the bat that they’re contrarians. Contrary to what? I want to ask. I know, I know: they’re people who tend to buck the common wisdom, who pride themselves on not running with the pack, who go out of their way to disagree, often simply for the sake of disagreement. These people annoy me because there’s something smug about them: Who exactly are they to decide what the common wisdom is, and isn’t it just a tiny bit lazy to automatically disagree with it? They remind me of the publishing-course students I used to teach who would come up with ideas for magazines they could describe no more succinctly than to say, “It’l be like The New Yorker, only better.” That’s not an idea, I’d tell them, it’s a reaction.

Nu, los van die bezwaren reikte So many books genoeg materiaal aan om me vlotjes de laatste bladzijden te laten halen. Nelson doet dingen waar beroepscritici hun neus voor ophalen. Ze expliciteert haar verwachtingen bij het begin van een boek. Ze wordt zeer persoonlijk ("This beautiful creature in my hands!"). En af en toe brengt ze verslag uit over de voortgang die ze maakt in een dikke pil. Zeker dat laatste is goed. Professionals bespreken boeken toch altijd alsof ze die massieve blokken in hun geheel naar binnen hebben geslikt, zonder kauwen.

The old adage about the dancing bear
Nelson zorgt zoals gezegd steeds voor de link met haar eigen leven. Maar ze is wel zo slim elk stukje te laten draaien rond een welbepaald aspect van lezen. Ze schrijft over de intieme band die je kan hebben met een boek ("Explaining the moment of connection between a reader and a book to someone who’s never experienced it is like trying to describe sex to a virgin"). Over hoe je twee boeken zonder problemen door elkaar kan lezen. Over het beoordelen van een manuscript, waarbij de aspirant-schrijver je op het hart drukt ‘alsjeblieft eerlijk’ te zijn. Over die potsierlijke lijsten met acknowledgements (p. 150) in romans. Over hoe het lezen van een boek "a highly socially respectable means of social avoidance" kan zijn. Over het fenomeen 'double-booking': één boek op je nachttafeltje, een ander boek in het handschoenenkastje voor in de file.

Timing is belangrijk voor Nelson: het juiste boek dient gelezen op het juiste moment. Maar ook de locatie: het juiste boek op de juiste plaats. Ze stelt vast dat ze in de zomer, wanneer hele hordes naar het strand trekken om dikke boeken te lezen over doodslag en overspel, niet per se meer leest. Eigenhandig opgestelde leeslijsten lopen vaak in het honderd. En ze moet toegeven hoe levensbedreigend het soms kan zijn voor een diepe vriendschap om grondig van mening te verschillen over een boek ("As shocking and disruptive as, say, deciding that we hate each other’s husbands"). Ook een herkenbaar sentiment: het moment waarop plots de hele planeet de auteur ontdekt die jij al jaren leest, en je eigen leeservaring daar wat door bezoedeld wordt:

To me, it’s like finding out that the great guy you met on a boat trip through an obscure South American rain forest, a guy you thought you’d conjured up out of your own imagination and need, ups and marries your best friend and then her sister and then her aunt. Suddenly, you secret love turns out to belong to everybody. You feel robbed.

Wat je voor Sara Nelson inneemt is dat ze tussen haar drukke bezigheden om — neem alleen al die vier kinderen — zonder scrupules de tijd steelt om te kunnen lezen. Maar het blijft moeilijk voor haar om een plekje te vinden in een immer lawaaierig huis. En, in algemenere termen, blijft het moeilijk om je af te sluiten van ongevraagde meningen over boeken die je eigenlijk in alle rust zou willen lezen. Probeer Everything is illuminated maar eens door te nemen in volle Foer-hysterie. Maar Nelson bewaart haar klare kijk:

But there’s something about the hype surrounding Foer — like that generated for another overrated book I already admitted to not finishing. White teeth, by twenty-something wunderkind Zadie Smith — that reminds of the old adage about the dancing bear. The point isn’t that the bear is a great dancer. The point is that she dances at all.

Een van de lastige aspecten van lezen is het vormen van een eigen mening. Zo'n eigen smaak behelst ook de moed om een boek na bladzij 25, 50 of 75 dicht te slaan. Toch is dat niet evident. Iemand heeft een jaar, misschien twee jaar, besteed aan het schrijven van een boek. Dan kan jij toch wel die paar uurtjes voor ‘m overhebben? Nelson beschrijft de dag dat ze durfde op te houden in een gereputeerd boek als een heus overgangsritueel op weg naar volwassenheid. Even tricky als het stoppen met boeken: het herlezen van de beslissende boeken uit je jeugd. Eén stukje wijdt Nelson aan het herlezen van Marjorie Morningstar, waarbij ze haar reacties van 'toen' en 'nu' secuur in twee kolommen verdeelt.

Allemaal aardig. Toch blijft het gebrek aan hartig leesvoer schrijnen, het hele boek door. Tweehonderddertig bladzijden lang geen spoor van een informatief werk. Nelson meent de kennis die ze nodig heeft om het leven door te komen ook te kunnen opdoen "op impressionistische wijze", in romans. Zelfs in 2002, na dat zeer bewogen jaar 2001, voelt de New Yorkse niet de nood aan feiten en reflectie.

In a recent New Yorker article about the author William Gaddis, Jonathan Franzen defines two “models” of reading. The one he calls the “status” model holds that books are works of art and “if the average reader rejects the work it’s because the average reader is a philistine.” In fact, a book has more status — and thus, apparently, more value — if it’s difficult or slow and thus turns most people off. The other kind, Franzen writes, is the contract model, in which the author and the reader tacitly agree that the “deepest purpose of reading and writing… is to sustain a sense of connectedness, to resist existential loneliness.” Contract readers (and writers) exist on a plane of “pleasure and connection”. On careful reading, I realized that Franzen was talking here exclusively about fiction, but the categories he constructs seem to break down for me along fiction and nonfiction lines. My first reaction to a work of nonfiction is to see difficult, or at least didactic — homework, in other words. But I approach a novel, no matter how difficult or sophisticated or “literary” as a form of “pleasure and connection”.
So maybe that’s why, on the September 11 anniversary, the last thing I wanted to do was study something about terrorism or religion or Mideast relations. Those of us living within a mile of Ground Zero had gotten a pretty complete education in those subjects over the past year from both the news programs we’d been watching incessantly and, simply, from just living here. We aren’t — or at least I’m not — in the mood for anything hard, or “status-y”. In fact, if there was anything even vaguely “good” about the whole experience, it was the sense of connection most New Yorkers felt, and continue to feel, with one another and with Americans in other cities and towns who, up until now, didn’t have much use, let alone sympathy, for us in the first place. I wanted to further that sense of what Franzen would call the contract. I wanted a novel.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken
> uitgebreide bibliografie in de commentaren hieronder

Sara Nelson, So many books, so little time : a year of passionate reading
242 p.
Uitgeverij Berkley Books, 2003
____