Collected short stories volume 1 - William Somerset Maugham

Het schrijven van verhalen is een verraderlijke discipline. Het genre glijdt snel af naar genrefictie. Het verhaal wordt dan een modern sprookje, een anekdote die mikt op de gulle lach, of een pamflet in goedkope vermomming. Verhalen zijn vaak verhaaltjes: de schrijver is blij met één vondst en kleedt die warm aan. Zeldzaam zijn de auteurs die in kort bestek levensechte figuren kunnen oproepen. Alice Munro kan dat. John Updike kon dat. Zo ook William Somerset Maugham.

Eerste opmerking: William Somerset Maugham (1874-1965) moet je in het Engels lezen. Maugham (spreek uit: moowm) oogt flets in het Nederlands. Vals plat. Vele jaren geleden klapte ik De villa op de heuvel dicht zonder dat het boekje smaakte naar meer. Ook De wraak van een magiër is weinig meer dan het werk van een goede verteller. Wie toch een vertaling wil, leze De sterren en meer (omzetting van The moon and sixpence), dat wel een stukje van Maughams genie blootlegt. Maar het beste is gewoon te beginnen met deze verhalen. De vierdelige uitgave in Penguin is goedkoop leverbaar, al zal niet iedereen de vettige letter appreciëren.

De reputatie van Maughams short stories kende ik al langer. In Wie kan het paradijs weerstaan out Michaël Zeeman (denk ik) zich als fan. Het duurde echter tot ik de heerlijk nuchtere memoires in The summing up uithad, eer ik me sterk genoeg voelde voor vierhonderd bladzijden vooroorlogs Engels.

Die schrik bleek nergens voor nodig. Maugham doet prachtige dingen, maar schrijft heel toegankelijk — helder, filmisch, met een amusant sarcasme.

Maugham is een zeer compleet vakman. Hij is goed in de ik-vorm en in de hij-vorm. Wisselt met gemak tussen klinische beschrijving en natuurlijke conversatie. Weet hoe een verhaal te beginnen en hoe er een te beëindigen. Zijn intro's zijn traditioneel sterk en hebben het vermogen het personage al helemaal te typeren. 'The fall of Edward Barnard', over een Amerikaanse man die zich op Tahiti heeft laten verloederen en over de man die tevergeefs op hem heeft ingepraat, begint als volgt:

Bateman Hunter slept badly. For a fortnight on the boat that brought him from Tahiti to San Francisco he had been thinking of the story he had to tell, and for three days on the train he had repeated to himself the words in which he meant to tell it. But in a few hours now he would be in Chicago, and doubts assailed him. His conscience, always very sensitive, was not at ease. He was uncertain that he had done all that was possible, it was on his honour to do much more than the possible, and the thought was disturbing that, in a matter which so nearly touched his own interest, he had allowed his interest to prevail over his quixotry. Self-sacrifice appealed so keenly to his imagination that the inability to exercise it gave him a sense of disillusion. He was like the philanthropist who with altruistic motives builds model dwellings for the poor and finds that he has made a lucrative investment. He cannot prevent the satisfaction he feels in the ten per cent which rewards the bread he had cast upon the waters, but he has awkward feeling that it detracts somewhat from the savour of his virtue. Bateman Hunter knew that his heart was pure, but he was no quite sure how steadfastly, when he told her his story, he would endure the scrutiny of Isabel Longstaffe’s cool grey eyes. They were far-seeing and wise. She measured the standards of others by her own meticulous uprightness and there could be no greater censure than the cold silence with which she expressed her disapproval of a conduct that did not satisfy her exacting code. There was no appeal from her judgement, for, having made up her mind, she never changed it. But Bateman would not have had her different. He loved not only the beauty of her person, slim and straight, with the proud carriage of her head, but still more the beauty of her soul. With her truthfulness, her rigid sense of honour, her fearless outlook, she seemed to him to collect in herself all that was most admirable in his countrywomen. But he saw in her something more than the perfect type of the American girl, he felt that her exquisiteness was peculiar in a way to her environment, and he was assured that no city in the world could have produced her but Chicago. A pang seized him when he remembered that he must deal so bitter a blow to her pride, and anger flamed up in his heart when he thought of Edward Barnard.

Het is moeilijk niet te buigen voor de levenswijsheid in de Collected short stories. Maugham lijkt een schrijver die je liever niet ontmoet, omdat hij je met één oogopslag zou kunnen doorgronden.

Dit eerste deel alleen al toont zijn indrukwekkende bereik. Hij schrijft even overtuigend over de beroepsrelatie tussen twee mannen ('Mackintosh'), de verhouding tussen twee culturen ('The pool'), de dynamiek tussen vrouwen onderling ('The three fat women of Antibes'), de liefde tussen man en vrouw ('Appearance and reality') als over de kloof tussen jong en oud ('The voice of the turtle'). De enige smet op dit boek is 'The unconquered', een draak van een verhaal over een Duitse soldaat en een Frans meisje die samen iets hebben. Jammer overigens, dat in dit boek elke datering ontbreekt.

Maugham reisde veel en was een man van de wereld. Dat is goed te merken. Zijn personages — ambtenaren, dichters, inheemse schonen, vermogende lieden op rust, opnieuw die variatie — hebben de diepte en gewicht van een heel leven, maar zijn in het heden, wanneer het eigenlijke verhaal zich ontrolt, ook verbazend oppervlakkig en onberekenbaar. En omdat de schrijver weet dat hij niet veel van mensen moet verwachten — "Circumstances alter cases" — kan hij ze beschrijven met afstand en, tussen de zwarte terzijdes in, mededogen.

Het briljante verhaal 'The voice of the turtle' kan naar mijn smaak gelezen worden als een metafoor voor Maughams positie als literator. Een aanstormend schrijver ontmoet een oude man (Maugham) in een mondaine badplaats. De jongeman wil in zijn tweede roman de liefdesgeschiedenis schetsen tussen een schrijver en een aantrekkelijke prima donna. Hij heeft zich al door allerhande memoires gewerkt. De oude man hoort hoofdschuddend alle clichés aan waarmee de jonge schrijver deze prima donna wil optuigen. Hij regelt een ontmoeting tussen hem, de schrijver en een echte prima donna. Kan de jongen nog iets van leren. Maar deze blijkt ziende blind voor de ware aard van de ietwat onnozele vrouw en ziet alleen maar wat zijn verliteratuurde verbeelding hem ingeeft. Maar nu komt het mooie. Wanneer de prima donna en de oude man elkaar later opnieuw treffen, zegt ze dat ze zich gebruikt voelt: ze heeft zich helemaal herkend in het portret dat de jonge schrijver in zijn roman heeft verwerkt!

Maughams verhalen zijn overigens vaak het relaas van een ontmoeting met mensen die de hoofdpersoon in lang niet heeft gezien. Een eenvoudige truc van een schrijver die geïnteresseerd is in het volledige plaatje. In 'The romantic young lady' zegt de verteller (in wie we gerust de schrijver mogen herkennen) daarover:

One of the many inconveniences of real life is that it seldom gives you a complete story. Some incident has excited your interest, the people who are concerned in it are in the devil’s own muddle, and you wonder what on earth will happen next. Well, generally nothing happens. The inevitable catastrophe you foresaw wasn’t inevitable after all, and high tragedy, without any regard to artistic decency, dwindles into drawing-room comedy. Now, growing old has many disadvantages, but it has this compensation (among, let us admit, not a few others), that sometimes it gives you the opportunity of seeing what was the outcome of certain events you had witnessed long ago. You had given up the hope of ever knowing what was the end of the story, and then, when you expected it, it is handed you on a platter.

Maar hoe aantrekkelijk die afgeronde biografische vorm ook is, Maugham schreef geen stichtelijke lectuur. Zijn verhalen zijn te grillig, te natuurgetrouw om er zomaar lering uit te kunnen trekken. Maugham is een realist met een grijnslach. Hij saboteert liever de gangbare moraal, dan 'm te bevestigen. 'The ant and the grashopper' start met de beroemde fabel van La Fontaine, waarin vlijt en een vooruitziende blik het halen van domme ledigheid. Dan introduceert Maugham een naamloze ik.

I do not ascribe it to perversity on my part, but rather to the inconsequence of childhood, which is deficient in moral sense, that I could never quite reconcile myself to the lesson. My sympathies were with the grasshopper and for some time I never saw an ant without putting my foot on it.

Ook 'Rain', een verfilmd anthologiestuk over de onwaarschijnlijke band tussen een puriteinse missionaris en een dame van lichte zeden, mag in dat verband exemplarisch heten.

Van harte aanbevolen dus, deze bundel. Al geef ik toe dat de zonnige settings (Borneo, Honolulu, Samoa, de Rivièra, Sevilla) sterk bijdragen tot het leesplezier. Veel speelt in hotels, op oceaanstomers, aan de cocktailbar. Somerset Maugham, dat is dikwijls: melodrama in gemakkelijk zittend vakantieplunje.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken

William Somerset Maugham, Collected short stories volume 1
448 p.
Uitgeverij Penguin, 1992
____