On the pleasure of hating - William Hazlitt

William Hazlitt stond bekend als de grootste Shakespeare-kenner van zijn tijd. Vandaag kennen connoisseurs van de Engelse literatuur hem misschien nog als een van de belangrijkste essayisten en kunstcritici van de negentiende eeuw. Hazlitt wordt weinig gelezen en herdrukt. In 2004 verscheen bij Penguin niettemin een proevertje uit zijn beschouwende werk, in de prachtig uitgevoerde serie Great Ideas. "Oh, Reason! when will thy long minority expire?"

William Hazlitt (1778-1830) begon zijn carrière als (mislukt) filosoof en (mislukt) schilder. Hij werd huisvriend van een groep schrijvers met radicale politieke ideeën die we de Engelse Romantici noemen: Shelley, Coleridge, Wordsworth en Byron. Maar Hazlitt was ook theatercriticus, notoir opposant van de oorlog met Frankrijk, een gevreesd parlementair verslaggever en, op latere leeftijd, biograaf van Napoleon. Keats bewonderde zijn briljante stijl en zei zeer aan hem schatplichtig te zijn. Al kon Hazlitt zelf weleens badinerend doen over zijn kunsten.

What abortions are these Essays! What errors, what ill-pieced transitions, what crooked reasons, what lame conclusions! How little is made out, and that little how ill! Yet they are the best I can do, I endeavour to recollect all I have ever observed or thought upon a subject, and to express it as nearly as I can. Instead of writing on four subjects at a time, it is as much as I can manage to keep the thread of one discourse clear and unentangled. I have also time on my hands to correct my opinions, and polish my periods: but the one I cannot, and the other I will not do. I am fond of arguing: yet with a good deal of pains and practice it is often as much as I can do to beat my man; though he may be a very indifferent hand.

Kennelijk was de essayistische vorm ideaal voor Hazlitt om op zijn goedgevulde en gevarieerde leven te reageren. Hij beheerste het genre tot in de puntjes, blijkens onderhavig boekje. De essays zijn erudiet, zwierig, citabel en vilein. Met even veel gemak schrijft Hazlitt over een avondje boksen ('The fight') als over de ideale bestuursvorm. Het Engels is verrukkelijk en nagenoeg onvertaalbaar. Een stuk over een jongleur wordt als volgt begonnen:

Coming forward and seating himself on the ground in his white dress and tightened turban, the chief of the Indian Jugglers begins with tossing up two brass balls, which is what any of us could do, and concludes with keeping up four at the same time, which is what none of us could do to save our lives, nor if we were to take our whole lives to do it in.

Waarna een jaloerse Hazlitt nog enkele bladzijden door blijft schrijven over de handigheid van circusartiesten, die positief afsteekt bij zijn eigen intellectuele bezigheden, om daarna het stuk te laten uitmonden in zijn opvattingen over kunst en genie. (Dat zwenken, die liefde voor de digressie, is wat zijn stukken zo genietbaar maakt.)

Talent is the capacity of doing any thing that depends on application and industry, such as writing a criticism, making an speech, studying the law. Talent differs from genius, as voluntary differs from involuntary power. Ingenuitiy is genius in trifles, greatness is genius in undertakings of much pith and moment. A clever or ingenious man is one who can do any thing well, whether it is worth doing or not: a great man is one who can do that which when done is the highest importance. Themistocles said he could not play on the flute, but that he could make of a small city a great one. This gives one a pretty good idea of the distinction in question.
Greatness is great power, producing great effects. It is nog enough that a man has great power in himself, he must shew it to all the world in a way that cannot be hid or gainsaid. He must fill up a certain idea in the public mind. I have no other notion of greatness than this two-fold definition, great results springing from great inherent energy.

Slimmere lezers dan ik kunnen uit een boekje als dit vast een kant en klaar intellectueel portret schetsen van de auteur, maar ik wacht daar liever nog wat mee. On the pleasure of hating leest juist als een aansporing om Hazlitt niet meteen in een hokje te stoppen.

Uit dit boekje rijst alleszins een nuchter mensbeeld op. Hazlitt kent zijn Hogarth. De mens is een poëtisch dier, zegt hij, die het liefst soelaas zoekt in verzinsels. Opvoeding slaagt er nauwelijks in het temperament van iemand te milderen. In het titelessay ziet Hazlitt antipathie als de grote gangmaker van de menselijke natuur. Zonder haatgevoelens zouden we nauwelijks nog te bewegen zijn tot denken of doen.

Pure good soon grows insipid, wants variety and spirit. Pain is a bittersweet, which never surfeits. Love turns, with a little indulgence, to indifference or disgust: hatred alone is immortal.

Het vlees is zwak. Beschaafde theaterbezoekers rennen prompt naar buiten als daar een echte executie plaats vindt. En o wee als religie en patriottisme zich van die bloeddorst meester maken. In de essays 'On the spirit of monarchy' en 'What is the people?', die omwille van de verwijzingen naar contemporaine politiek niet altijd even leesbaar zijn, toont Hazlitt zich een fervent anti-royalist. Monarchen en andere absolute heersers maken iets te gemakkelijk gebruik van het gepeupel. Een systeem van checks and balances dringt zich op.

Man is an individual animal with narrow faculties, but infinite desires, which he is anxious to concentrate in some one object within the grasp of his imagination, and where, if he cannot be all that he wishes himself, he may at least contemplate his own pride, vanity, and passions, displayed in their most extravagant dimensions in a being no bigger and no better than himself. Each individual would (were it in his power) be a king, a God: but as he cannot, the next best thing is to see this reflex image of his self-love, the darling passion of his breast, realized, embodied out of himself in the first object he can lay his hands on for the purpose. The slave admires the tyrant because the last is, what the first would be. He surveys himself all over in the glass of royalty.

Dat Hazlitts verontwaardiging nogal selectief is, mag blijken uit zijn openlijke, typisch romantische bewondering voor Napoleon.

In mijn lievelingsessay, 'On reason and imagination', probeert Hazlitt de romantische idealen te verenigen met de Engelse traditie van het empirisme. Hij hekelt alle systeembouwers, wier modellen altijd flauwe afspiegelingen zijn van de werkelijkheid: "The county is bigger than the map at any rate." Grote principes moeten altijd getoetst worden aan ervaringen met individuele mensen in concrete situaties. De som heeft immers de neiging onverschilligheid tegenover de delen in de hand te werken. Denk aan het rationaliseren van de slavernij of de uitwassen van de eens zo nobel begonnen Franse Revolutie.

Men act from passion; and we can only judge of passion by sympathy.

Dit kleine boekje smaakt naar meer. Naar die dikke bundeling The fight and other writings, bijvoorbeeld. Ook verschenen bij Penguin.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken

William Hazlitt, On the pleasure of hating
128 p.
Uitgeverij Penguin, 2004
Oorspr. On the pleasure of hating (1826) en in diverse bladen


Nog enkele losse quotes:

The whole art of training consists in two things, exercise and abstinence, abstinence and exercise, repeated alternately and without end.

[...]

Danger is a good teacher, and makes apt scholars. So are disgrace, defeat, exposure to immediate scorn and laughter. There is no opportunity in such cases for self-delusion, no idling time away, no being off your guard (or you must take the consequences) -- neither is there any room for humour or caprice or prejudice.

[...]

A rich man is not a great man, except to his dependants and his steward.

[...]

In a dispute whether two objects are coloured alike, the discovery, that one is green and the other yellow, is fatal.

____