Verzoening - Philippe Besson

Waar Besson zich in andere boeken nog moeite getroost een originele invalshoek te vinden, is Verzoening een traditionele Franse liefdesroman. Een handvol lange brieven van een Parijse journaliste (ze weet niet eens wat het woord 'Hauptbahnhof' betekent) die in het buitenland haar wonden likt na een voorbije relatie. Werkelijk zonder schaamte serveert Besson de lezer een kitcherig rijtje kuuroorden: Havana, New York, Venetië, de Oriënt-Express, Parijs.

Verzoening heeft minder pretenties dan eerder werk, en heeft een paar aardige momenten. Een vrouw die de grens oversteekt om een schuilplaats te zoeken, de zon te voelen, de zee te zien, een tijdsverschil te ervaren, een land te hebben waarvan zij de taal niet spreekt -- het laat me niet onberoerd. Al vroeg beseft ze:

De herinnering remt herstel juist af.

Wat natuurlijk niet betekent dat ze niet aan die lust tot herinneren toegeeft. Het is het enige onderwerp van Philippe Besson, waar moet hij anders over schrijven? Alle opmerkingen die ik eerder maakte, met betrekking tot de manier waarop zijn personages met het verleden omgaan, zijn onverminderd van toepassing op Verzoening.

De roman heeft een gelijkmatige toon, wat een kwaliteit is voor een schrijver, maar behandelt het onderwerp al even gelijkmatig, wat juist een gebrek is, omdat het de geloofwaardigheid in de weg staat. Door een keurige, complete studie te schrijven over liefdesverdriet in al zijn aspecten, krijgt het boek zo'n bedachte indruk. Besson moet eens een paar speerpunten kiezen, en daar grondig op doorgaan.

Om een idee te geven van wat er gebeurt als een auteur niet zijn toevlucht zoekt in de werkelijkheid, maar in idées reçues over hoe liefde dient aangekaart in literaire romans, de hiernavolgende passage. Welke ervaren lezer kan zijn pap koelen met een orgasme, als volgt beschreven?

De allereerste nacht dat ik je zag klaarkomen, waarom zou ik het daar niet over hebben? Er was die opgewondenheid van je adem, je behoefte mijn mond te kussen, het schokken van je lichaam, en vooral, op de precieze seconde van het genot, die verkramping op je gezicht, iets kinderlijks plotseling, en dus ontwapenend, het ontsnapte je, je kunt niet weten wat voor uitdrukking dat is, ik heb nooit gedurfd die voor je te beschrijven, iets als een verrukkelijke zenuwrilling, maar ook een soort van verlegenheid, van verontschuldiging, moest ik daar onbeholpenheid of schroom in zien? En daarna je onmiddellijke vermoeidheid, een vrolijke uitputting, je opluchting, de glans van je ogen in het donker.

Soit, al bij al ben ik tevreden over mijn experiment van afgelopen week. Serieel lezen, alle boeken van een auteur in a row, doet me beter de hoofd- van de bijzaken scheiden in mijn logjes. Het is bij uitstek een manier om mediocere schrijvers te lezen, of schrijvers die me maar matig interesseren.

Een vorm van zelfbescherming is het ook. Na tien jaar intensief lezen ben ik nog altijd niet in staat om schrijvers van het tweede plan rücksichtslos terzijde te schuiven. De nieuwsgierigheid wint het steeds. Alleen maar meesterwerken lezen stompt af. Wie veel leest moet voldoende bulk verstouwen om de kwaliteit van vakmensen te kunnen blijven appreciëren. Gewenning treedt snel in, helaas.

Daar tegenover staat dat niets zo moeilijk is als het becommentariëren van matig werk. Om maar te zwijgen van de loomheid die je overvalt wanneer je je moet verdiepen in ongeloofwaardige plots.

Het uptempo lezen van een gans oeuvre lost een aantal van die problemen op. Je kan verbanden leggen. Je krijgt een klaardere kijk op de werkwijze en obsessies van een schrijver. En omdat de schrijver een soort logé wordt die je een weekje te slapen legt bij je thuis, zonder veel verdere verplichtingen, maakt rancune geen kans. Bovendien blijft het altijd leuk om de tekortkomingen in een boek nauwkeurig aan te duiden -- het plezier van de dartsspeler die recht in de roos mikt.

Er zijn ineens tientallen schrijvers die ik op deze manier zou willen lezen. Het kortere proza van Boon, het beschouwend werk van Yourcenar. Wordt vervolgd.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken
> meer Philippe Besson op Achille

Philippe Besson, Verzoening
181 p.
Uitgeverij Anthos, 2008 bessonkey
Oorspr. Se résoudre aux adieux (2007)
Vertaald door Martine Woudt
____