De reisgenoten in beeld en ontwerp - Gary Russell

Als film interesseert The lord of the rings me nauwelijks. Die zouteloze jongetjes in de hoofdrol. Dat verhaal -- een rare combinatie van ingetrapte open deuren en vergezochte achtergronden. Die hortende dynamiek -- eerst actiescènes en dan altijd sloom gezeur over vriendschap, trouw en verbondenheid. Maar het artwork, dát is natuurlijk om je ogen uit te kijken, en daarover gaat dit boek.

De reisgenoten in beeld en ontwerp documenteert de ontwerpfase van het eerste deel van de trilogie. Altijd boeiend, die vraag: hoe ontstaat iets uit niets? Gary Russell praat met de art directors van Peter Jackson en laat ook werk zien van gereputeerde Tolkien-illustratoren als John Howe en Alan Lee.

Er wordt verteld hoe de filmmakers op zoek gaan naar locaties en wat een geschikte locatie nu juist geschikt maakt. Wanneer niets passabels wordt gevonden wordt de setting gewoon nagebouwd. Uit het boek spreekt dan ook het enorme budget van de filmmakers. Veel tijd en geld mocht zitten in de ontwikkeling van looks, kostuums en bewapening. De minutieuze verantwoording van de keuzes van de ontwerpers (die de meeste kijkers wellicht ontgaat in het lawaai van de film) vond ik verslavend om te lezen, ondanks de gruizige vertaling.

Dit zijn een paar vroege ontwerpen voor Breeg. Ik probeerde vat te krijgen op de architectuur en wilde een rommelige, oude en lichtelijk misvormde uitstraling realiseren. Het bovenste staat dichter bij wat het uiteindelijk is geworden. In de kern is het een dorpsbeeld uit middeleeuws Engeland. Enkele gebouwen zijn getekend naar foto’s die ik in Exeter had gemaakt van huizen uit de 15e en 16e eeuw. Met al die leuke houten gevels en smalle stegen is Exeter echt prachtig, en een perfect voorbeeld voor Breeg.

[...]

Dit is de eerste keer dat we Isengard in de film zien. In deze collage zien we in wezen de gefilmde actie van Gandalf te paard. Verder niets. De rest is een collage van wel zes of zeven verschillende foto’s. Niets van wat hier te zien is was daar werkelijk aanwezig, behalve die ruiter te paard. We wisten dat we deze specifieke vallei als de vallei van Isengard wensten, dus we zijn naar het Zuid Eiland gegaan om hem te filmen. De voet van de berg links was dichtbij, maar niet in dezelfde vallei. De bergen op de achtergrond maken deel uit van twee of drie andere ketens. En dan zijn er nog die bomen rechts. We wisten dat we Gandalf tijdens zijn rit de ring van Isengard wilden laten zien, en dat moest dan achter die bomen zijn geweest. Dus we hebben in feite het hele perspectief van deze opname veranderd en er een volledig nieuwe aanblik aan gegeven. Niets van dit alles vindt op een heuvel plaats, maar we hebben het de schijn gegeven van wel. Zoals bij alle goede visuele effecten, word je niet geacht te merken dat alleen de grond waarover het paard rent echt dáár was. Dus als iemand bij het zien van de film roept: “Hé, ik weet dat daar geen toren staat, hoe hebben ze dat gedaan?” -- dan beseft die persoon niet dat de rest er óók niet was. Dan wordt het pas echt cool, als niemand meer enig idee heeft welk deel van de opnamen kunstmatig is. Het is een klassieke truc uit het werken met sjablonen en overlays. Waar een locatie ontbreekt, verzin je er gewoon zelf een. Zoiets is ook gedaan bij de beelden van hoe Gandalf onder die boog door rijdt -- een combinatie van miniaturen en sjablonen. Die greppel achter de boog is fake, net als de gaten in de muren zelf, en de schaduwen die we zien zijn van bomen die er niet staan. Maar hopelijk kun je in de bioscoop niet zien wat echt is en wat namaak.

De grote verdienste van dit boek was dat het me inzicht gaf in het composiete karakter van elk filmbeeldje. Zoals in het commentaar hierboven al blijkt: nagenoeg elke sequens bestaat uit een ingewikkelde mix van fysiek camerawerk van nagebouwde decors, maquettes, matte painting [voorbeeld] en digitale computerbewerking.

Ook deze titel is de eerste uit een rijtje van drie. Bij tijd en gelegenheid zal ik zeker de overige plaatboeken ter hand nemen. Al was het maar om te vernemen hoe dat fameuze Minas Tirith werd ontworpen.

(Gebaseerd op notities van 23 juli 2006.)

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken

Gary Russell, De reisgenoten in beeld en ontwerp
192 p.
Uitgeverij M, 2002
Oorspr. The art of the fellowship of the ring (2002)
Vertaald door ?

____