woensdag 2 juli 2008

Londen bekeken - Doris Lessing

Londen bekeken bevat mengelwerk dat Doris Lessing schreef voor kranten en tijdschriften. Dat de achttien stukken uit deze bundel allemaal in Londen spelen is wat mij betreft niet eens hun voornaamste kenmerk.

Ik maak me sterk dat wie goed uit zijn doppen kijkt in eender welke West-Europese grootstad met gelijkaardige verhalen en observaties kan komen. Weliswaar nooit zo goed opgeschreven.

Het gaat Lessing immers niet om fameuze locaties, of het uitdiepen van toeristische of cultuurhistorische gemeenplaatsen. Of de vraag wat Londen typisch Londen maakt. Ze polst simpelweg naar het algemeen menselijke. Haar hoofdpersonen zijn mensen die les volgen aan de nooit te voltooien leerschool die leven heet.

Wat gebeurt er met je als je op eigen kracht in een smerig schuurtje een kind ter wereld moet brengen? Hoe ziet het bestaan eruit van een vrouw die al twintig jaar op zichzelf woont, na de dood van haar man? Hoe probeer je als gescheiden koppel je kinderen niet in je meningsverschillen te betrekken?

De scheidingslijn tussen de 'schets' en 'impressie' uit de ondertitel is ook niet altijd even makkelijk te trekken. Soms lijkt Lessing gewoon de straat op te gaan om gezeten met een opengeklapt notitieblok op de knieën te registreren wat ze ziet en hoort. De setting kan een herteparkje zijn, een verkeersopstopping, de spoedafdeling van een ziekenhuis, de metro, een caféterras; dan zijn de dialogen inderdaad natuurgetrouw, levendig, plotloos -- het product van louter luistervinken.

Even later betreft het dan weer duidelijk de aanzet voor een verhaal, een verzinsel. Een roman die geen roman geworden is, omdat dat even niet hoefde of kon.

Die mix van registreren en creeëren vond ik boeiend. Alsof Lessing eerst een handpop ophoudt tussen drie vingers, goed zichtbaar voor het publiek, en er vervolgens haar hand in steekt om het ding tot leven te wekken. En op die manier toont wat een goed schrijver vermag met zijn ruw materiaal.

Maar meestal lopen beide werkwijzen dus dooreen. Want zelfs wanneer Lessing pure fictie bedrijft, wordt ze nooit de cheffin van haar personages, die mooi bepaalt wat er gebeurt. Tegelijk bezit ook een observatie van zoiets banaals als een paar mussen een allegorische nagalm.

Soit. Net zoals Britse docusoaps nog een stuk deprimerender zijn dan hun Vlaamse afgeleiden, vond ik dit toch een lastig boek om door te komen. Sombere thematiek en sobere stilistiek kan een vermoeiende combinatie zijn.

"‘Het kan ze niks schelen. Het kan ze helemaal niks schelen,’ zei een oude vrouw in een rolstoel. Haar stem klonk luid en beschuldigend. Ze was dik en zag eruit als een geconstipeerde kikvors. Uit haar welvarende rode gezicht sprak geoefende berusting in de vernederingen van het leven. ‘Ik ben al wel zes uur geleden gevallen en mijn schouder is gebroken, dat weet ik zeker!’ De bejaarde vrouw naast haar deed geen moeite om medeleven op te wekken maar ontweek juist blikken waarin al te duidelijk: ‘Jij liever dan ik!’ te lezen stond."

Daarom ben ik blij dat ik mag wijzen op het onbetwiste hoogtepunt uit deze bundel, het verhaal 'De valkuil' (in het Engels met twee andere verhalen uit Londen bekeken ook afzonderlijk verschenen als The pit).

Daarin wordt een vrouw opgezocht door haar ex-man die, nu zijn tweede vrouw er zelf een verhouding op nahoudt, ineens weer zijn rechten als echtgenoot op haar doet gelden.

Sarah monstert haar ex-man, speurt naar hoe zijn nieuwe relatie hem heeft veranderd en mediteert over zijn minnares, die in elk opzicht haar tegenpool is en de hoerige vrouwelijkheid bezit die elke vrouw onmiddellijk en instinctief herkent en verafschuwt. Ondertussen komen we te weten dat er bij het uiteen gaan van Sarah en James niet eens sprake was van rancune.

"Toen ze James had zien vertrekken naar Rose had ze zich net zo gevoeld als wanneer ze hem, in een droom, door primitieve natuurkrachten, een behekst bos in getrokken had zien worden. Ze had het gevoel dat hij zijn betere ik achterliet."

De vraag wordt of dat nog steeds zo is. Lessing lijkt daar zelfs vanuit te gaan: "Nu voelde ze geen band meer met die kwetsbare, opzij geschoven vrouw maar met zichzelf als meisje, voordat ze hem had leren kennen."

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken

Doris Lessing, Londen bekeken : schetsen en impressies
184 p.
Uitgeverij Bert Bakker, 1992
Oorspr. London observed : sketches and stories (1992)
Vertaald door Babet Mossel

____

Geen opmerkingen:

Related Posts with Thumbnails