A pound of paper - John Baxter

De Australische schrijver John Baxter doet in A pound of paper alles wat het echtpaar Goldstone in Slightly chipped niet kon. Vaardig en levendig schrijven, de lezer op een vermakelijke manier slimmer maken én gedeeltelijk de psyche van de verzamelaar blootleggen.

Having access to the library was all well and good, but as a collector you had to own the book. This wasn’t simply a matter of mindless acquisition. To have an object under your control is halfway to improving on it. Painters learn their craft by repainting works they admire, and some writers have educated themselves by copying out, by hand, the entire text of other books. Once they learned the rhythm of another’s words, they could put their own words in their place.

Baxter is vooral bekend als biograaf van Woody Allen, Spielberg, Kubrick en Robert De Niro, maar is al van kindsbeen af ook een gepatenteerd bookhunter. Zoals zoveel verzamelaars begon zijn interesse zeer toevallig, met het verwerven van twee verwante boeken: "an accumulation became a collection".

Zijn voornaamste verzamelgebied zou het werk worden van Graham Greene, net zoals Greene op zijn beurt Pound en Waugh had verzameld. Badinerend legt Baxter uit dat het onbewuste einddoel van elke boekencollectie niets anders kan zijn dan het verwerven van de schrijver zelf, in levende lijve.

First a copy of the book, perhaps a paperback, just to read. Then, once you decide you like it, a more dural edition. After that, the first edition, followed by a first with the author’s signature. Then the proof copy, which precedes the first printing. Then the manuscript. But after that?

Maar omdat zulks nooit lukt, kan een verzamelaar maar beter een zo ruim mogelijke interessesfeer ("Chinese filately") hebben, die nooit uitgeput raakt. Want volledigheid betekent de dood van een collectie.

Screaming popes
Het knappe van dit boek is dat Baxter tonnen leuke feitjes weet te verweven met zijn eigen levensverhaal. A pound of paper leest als een partiële autobiografie.

Baxter groeit op in het gat Junee, in het oosten van Australië, waar hij al snel de plaatselijke bibliotheek helemaal heeft uitgelezen ("I combed them all") en alle films heeft gezien die in de achterafzaaltjes worden gespeeld. Baxter kan maar niet aarden in de geheel van drama en opwinding verstoken Australische outback towns. Behalve de beeldhouwer Norman Lindsay vindt Baxter niemand om mee te praten over zijn boekenliefde, of over cultuur in het algemeen.

Australians lacked the ability to communicate on any but the most concrete level.

Wanneer een leesclubje van science fiction-liefhebbers ook een sof blijkt, weet Baxter dat hij niet zijn leven lang in Australië zal blijven wonen. Zijn laatste wapenfeit in zijn vaderland is een periode van broodschrijverij voor allerlei snertblaadjes, die hem door een speling van het lot zelfs op de set van een pornofilm brengt, alwaar de regisseur net het script aan het voorlezen is.

‘He gets down and he fucks one of the women. The others watch. Then the other people come up out of the surf and he fucks them too. Everyone fucks.’
He stared at the page, then turned it over, as if looking for something he’d left out. Then he sat down.

Een paar hoofdstukken later volgen we de beginnende schrijver al in Londen, waar hij zich vanaf 1969 zal vestigen. Baxter graast de boekenwinkels af op Charing Cross Road en Camden Passage, en bezoekt zowat elke vlooienmarkt die op Brick Lane of Farringdon Road wordt gehouden.

Hij sluit vriendschap met een aantal winkeliers, beschrijft hun winkel, de clandizie, de trends in het vak. Hij is erg goed in het componeren van miniatuurbiografietjes van alle mensen die hij ontmoet en bovendien een uitstekend raconteur. Wanneer op een dag de koper naast hem aan de kassa opeens een blad uit een duur foliant rukt om een titel te noteren, tekent Baxter aan:

Ladies and gentleman, the free endpaper is not there to scribble on, or otherwise, as it used to say on computer cards when computers used cards, 'tear, fold, spindle or mutilate'. The endpaper has the same significance in a book as the silences in a Pinter play, the gaps between movements in a Beethoven quartet or the unpainted canvas of one of Bacon's screaming popes.

Baxter houdt de lezer goed bij de les. Persoonlijke ervaringen wisselen af met interessante terzijdes over de gevolgen van de papierrantsoenering tijdens de Tweede Wereldoorlog, de gespannen verhouding tussen boekverzamelaars en bibliotheken ("Most librarians don’t like books any more than butchers like lamb chops") en het ontstaan van het fenomeen particuliere boekverzamelaar -- wat tot het midden van de negentiende eeuw uitsluitend een zaak van rijken was.

Baxter is voor mij te veel een liefhebber van SF, detective en pulp fiction om voor hem te kunnen supporteren op zijn queestes, maar wijdt me op die manier wel in in een onbekende wereld. Tientallen namen kwamen voorbij waar ik nog nooit van had gehoord. Opmerkelijk voor het genre, dat maak ik op uit Baxters verhaal, is het belang van underground magazines. Baxter fileert erg goed dat wereldje, waar hijzelf een tijdje in heeft gezeten.

Dat vanzelfsprekend combineren van high- en lowbrow is typisch voor Angelsaksische auteurs -- en voor goede auteurs in het algemeen. Het ene moment gaat het over de relatie tussen de onvermijdelijke Sylvia Beach en James Joyce, het volgende ogenblik zet Baxter een boompje op over de hardboiled detectives van Horace McCoy (een van de lievelingsauteurs van de jonge Claus, als ik me niet vergis). Filmkenner Baxter laat ook nooit na om dwarsverbindingen te maken tussen de literatuur en de filmwereld.

In een paar van de leukste bladzijden van A pound of paper, over handtekeningenjagers, komt Baxter bij Kingsley Amis over de vloer. En wanneer het thema bookplates wordt aangesneden, ex-libriskunst, staat Baxter even op het punt via via Francis Bacon te ontmoeten. Hij durft het uiteindelijk niet aan de beroemde schilder in te huren voor een ontwerp.

Baxter verliest er zijn goede humeur niet bij, en dat maakt dit boek verteerbaar: humor verlucht de obsessies van de verzamelaar. Het is een dankbare truc: eerst wordt het mythische van de literaire schattenjacht hoog opgeschroefd, om die dan met zelfspot opnieuw te doorprikken.

As art historians X-ray pictures to see pentimenti, film historians dig through out-takes to take ‘directors’ cuts’, and literary critics study manuscripts, so bibliophiles collect proofs. The proof is the first impression of the text taken after the typesetter has turned the manuscript into type. It’s the larval state of a book and, like most larvae, isn’t much to look at.

Baxter is er de man niet naar om zich te settelen. Hij laat Londen achter zich. De volgende halteplaats wordt Los Angeles. Dat is voor de schrijver het uitgelezen ogenblik om het bijvoorbeeld te hebben over enkele van Hollywoods bekendste boekenjagers (Whoopi Goldberg, James Spader en Danny deVito). Hij verklaart ook het succes van eBay

EBay’s genius was its simplicity. It turned that American institution, the swap-meet, into a website. Instead of hauling boxes of corroded bicycle accessories, paperbacks and general tat halfway across town, you posted them on eBay, where they fell under the eye of not just a few dozen people browsing that corner of a drive-in cinema but millions. Collecting is a Universal human urge, but not everyone has the means or the mobility to pursue it.

en brengt een overtuigende doorlichting van het aanbod van die veilingsite (opvallend veel nostalgia), het belang van de verpakking van de items aldaar, en de politieke oriëntering van het kooppubliek. Evenmin gaat Baxter voorbij aan wat het voor de reguliere boekhandel betekent wanneer internetconcerns het gros van de betaalbare tweedehandsboekenmarkt opslorpen.

When the shakeout was over, surviving book dealers found they were no longer in the business of selling books. They were another branch of the antiques market.

Ok, veel conclusies kan je zelf verzinnen, maar op het moment dat je aandacht even verslapt heeft Baxter altijd wel een leuk weetje klaar waar hij als ingewijde beslag heeft op kunnen leggen. Het feit bijvoorbeeld dat het in de filmindustrie op een gegeven moment trendy was als relatiegeschenk met Kerst een eerste druk weg te schenken van een verfilmd boek, mét handtekening van de auteur in kwestie, pakweg Hemingway.

Eens te meer valt in A pound of paper op hoe goed Angelsaksische auteurs hun pappenheimers kennen. Vooral in hun vergelijkingen komt die bagage hen goed van pas. Die vergelijkingen zijn altijd beeldend, verruimen de horizon en ontbloten iets van de leefwereld van de schrijver die aan het woord is. Culturele referenties dienen altijd om mee te spelen, nooit om indruk te maken.

It took place at City Café, a restaurant on La Brea in West Hollywood so archetypally LA that it should have been preserved in a vacuum at low temperature, like Walt Disney’s remains and the Declaration of Independence.

The conviction that anything can be anywhere
Parijs wordt uiteindelijk Baxters terminus in dit boek. Natuurlijk verwacht je van hem dan warme impressies over de beroemde literaire café's, Shakespeare and Co, de bouquinistes langs de Seine [zie afbeelding hierboven] en de schunnige uitgaafjes van de Olympia Press in de Franse hoofdstad ("the world capital of one-handed reading") en die komen er ook.

Hij legt onder andere uit waarom de schrijvende aanstellers in de bistro's onmogelijk echte schrijvers kunnen zijn. Naast zoveel meer. Beetje jammer dat de paragrafen over in mensenhuid gebonden boeken me al bekend waren door het werk van Ed Schilders (overigens ook op internet te vinden).

Het beste heeft Baxter echter voor het laatst opgespaard, namelijk wanneer hij de Engelse en Franse boekhandel met elkaar vergelijkt. De omgang met erotica is een van de vele verschilpunten.

Ask British bookseller if he has any foreign-language books, and he’ll show you a few shelves, usually of dog-eared French primers. But enquire where he keeps the porn and he’ll tell you he doesn’t stock such trash. Put the same questions to a bouquiniste and he’d point with pride to a well-stocked shelf of éditions osées (shameful books). But an enquiry about books in English would, at best, get you a shrug, or at worst the sort of glare given to people who demand change to feed the parking meter.

Eerst dient iets gezegd over de attitude van de Parijse zelfstandige in het algemeen...

The French like to think of themselves as essentially landed gentry of military. The historian who mentioned that, if you went back for enough, the whole nation descended from Charlemagne the Great, tapped such a spring of popular sympathy that he could have run for president. He confirmed what the waiter, the butcher, even the bouquiniste, all believe -- that however diluted, the blood of emperors flows in their veins.
This puts a different complexion on the world of commerce in France. It explains, for instance, the less-than-cordial reaction of a café owner when a foreigner walks in, takes a table and waves for a menu. The café owner isn’t in business. This place is his home, where he may, if it suits him, serve you a cup of coffee and a croque-monsieur.

...om vervolgens de ware aard van librairie en bibliothèque te ontvouwen.

It’s no coincidence that a bookshop in France is a librairie, with al the scent of private ownership that the word implies, while a library is a bibliothèque -- a soulless source of reading material. (…) In visiting a librairie, you were paying a social call and admiring a collection.

En Baxter zelf? Die blijft boeken naar zijn hol slepen, waar hij ook is ("Collecting: the conviction that anything can be anywhere"). Alleen zijn daar inmiddels geen Greenes meer bij. Wat hij aan het begin van zijn boek voorspelde wordt immers bewaarheid. Wanneer een collectie compleet is, verliest ze voor de verzamelaar haar glans. Wat Baxter in de loop der jaren heeft bijeengegaard, wordt in een kort, luchthartig moment verkocht aan de meestbiedende.

I turned and looked at the Greenes. The fledgling that had once been a pleasure to nurture had grown into a giant cuckoo absorbing my energy and funds. What could I reasonable expect to add to the collection? Better copies of the novels perhaps, with newer dust wrappers. Some letters; manuscripts even -- but these were rapidly priced out of my range.

> lees een fragment uit dit boek op Prins van Denemarken

John Baxter, A pound of paper : confessions of a book addict
432 p.
Uitgeverij Thomas Dunne Books, 2005
Oorspr. (2002)

P.S.
Achteraan A pound of paper heeft Baxter nog een paar appendixen aangebracht, waaronder enkele leeslijsten (Cyril Connolly’s The Modern Movement, Anthony Burgess’s Nine-nine novels...) en het kostelijke hoofdstukje 'eBay Gems', met belabberde beschrijvingen van tweehandskoopwaar.
____