woensdag 30 januari 2008

A book of one's own - Thomas Mallon

Dit boek leerde ik kennen via de blurb op de rug van het dagboek van William Soutar. Thomas Mallon, zelf een vermoed "diarist", geeft in A book of one's own een aangenaam weglezende roundup van alle verschijningsvormen die dagboeken kunnen hebben. Elk type wordt daarbij telkens geflankeerd door een stuk of tien voorbeelden die Mallon handig aan elkaar praat. De indeling die hij erop nahoudt doet sterk denken aan wat Hans Warren al voorstelde in Het dagboek als kunstvorm:

1. het dagboek als therapie
2. als schrijverswerkplaats, als opslagruimte voor later te bewerken stof
3. als uitbreiding van het geheugen, als omgekeerde agenda
4. als getrouwe spiegel van het leven, als produkt van nietsontziende eerlijkheid
5. als instrument voor zelfonderzoek

Zelf onderscheidt Thomas Mallon zeven categorieën, die in de praktijk natuurlijk in elkaar overlopen.

1. Chroniclers
Degenen die dagelijks de wereld om hen heen registeren, en vaak bewust of onbewust de Zeitgeist weten te vatten. Mallon noemt als voorbeeld de Goncourts, die ik eigenlijk even goede psychologen als chroniqueurs vind. Dagboeken van chroniqueurs zijn vaak taai om te lezen, wordt hier gesteld.

Time-lapse fotography offers odd pleasures: gaudy flowers blooming in a second, skyscrapers flinging themselves upward in half a minute. Reading someone’s life in one of these huge chronicle diaries can be a little like watching it that way: you go through a year in maybe an hour or two. But the effects aren’t so amusing as they are with the flower and the skyscraper. Ye gods, you ask yourself, how many times can someone have breakfast?
2. Travelers
Schrijvers van reisdagboeken, waarbij zij aangetekend dat die eertijds daadwerkelijk notities maakten uit geografisch oogmerk. Eerder dan uit sentimentele overwegingen zoals nu.
The telephone has more or less killed letter-writing, and the camera has dealt a pretty severe blow to the travel diary, but some energy for the latter survives. We all have the certainty of our own unique way of seeing places, a sense that the camera can be too objective a recorder of our trips away from home. We sometimes like the chance to say this is what I, not the Nikon, saw.
3. Pilgrims
Mallons 'pelgrims' reizen niet naar exotische landen, maar speuren naar de onontgonnen gebieden in zichzelf. Mallon noemt onder meer Thoreau, Nin en Kierkegaard. Dit soort dagboekaniers zijn op zoek naar een staat van verlichting, zien schrijven als een vorm van exorcisme, gebruiken hun dagboek om een bepaald verlies te verwerken, om te onderhandelen met hun eigen ik, of om zichzelf categorische imperatieven toe te voegen.

4. Creators
Dit type beschouwt een dagboek als een kladboek. Het zijn schrijvers van commonplace books, vol invallen, leesnotities en ruwe schetsen van wat eens een gaaf kunstwerk moet worden. Kunstenaars houden ze bij (Leonardo da Vinci), wetenschappers (Darwin) en schrijvers (Plath). Mallon geeft ergens een uitstekende typering van Plaths dagboek. De vinger op de wonde leggen, daar is-ie erg goed in.
The journal is her endless series of proposed regimens and marching orders. She will work, and thereby she will — must — succeed in making herself a writer. (…) Everything she reads is a source of potential torment; to read a book is to realise she hasn’t written it.
5. Apologists
Vooral politici behoren tot deze categorie. Apologeten zien in hun dagboek een manier om de officiële geschiedenis te herschrijven en hun eigen versie van gecanoniseerde feiten te geven. Nixon deed dat bijvoorbeeld, of, in nog ergere mate, Goebbels.
Thriving on their senses of history and self-promotion, most politicians can’t resist the opportunity to use their journals as posthumous press releases.
Maar het genre is niet voorbehouden voor politici alleen. Ook de clandestiene joodse dagboeken tijdens de hoogbloei van het Duitse nationaalsocialisme worden door Mallon hieronder gerangschikt, en evenzo de dagboeken van mensen die hun liefdesverdriet proberen te verwerken of wat ze optekenen heel bewust zien als een persoonlijke nalatenschap voor de familie, na hun dood.

6. Confessors
Waar apologists hun grote gelijk willen halen, slaan confessors zich doelbewust op de borst. Ik was verkeerd en ik weet het, lijkt zo'n dagboek uit te willen schreeuwen. Een dergelijk journal intime bevat dan het vuil en restafval van het dagelijkse leven of is een onbarmhartig instrument tot zelfkritiek. Voorbeelden: adolescentendagboeken, aantekeningen van drugsverslaafden of bekentenissen van criminelen. In het literaire segment vinden we figuren als Byron en Stendhal terug.

7. Prisoners
Wie zijn vrijheid werd ontnomen, kan in een dagboek soelaas vinden en het gebruiken om een substituutwereld te scheppen. De dagboeken van Speer en Dreyfus werden letterlijk in jarenlange hechtenis geschreven, maar ze ontstaan ook in andere vormen van isolement: wie aan een ziekbed gekluisterd is (Barbellion en Soutar) houdt er dikwijls een bij, of wie het huis niet uit durft omwille van pathologische verlegenheid. Veel mislukte tweederangsdichters, zoals Arthur Crew Inman, behoren tot dit type.

Staalkaart
A book of one's own
is een brede dwarsdoorsnede geworden, geen naslagwerk. Thomas Mallon zoekt vooral naar de ziel van de dagboeken die hij opsomt en naar de onderlinge verschillen. Dat resulteert in resumé's van twee, drie bladzijden per dagboek, waarin veel geciteerd wordt.

Twee derden van die fragmenten zijn redelijk willekeurig gekozen, alsof het Mallon vooral zaak is zijn mooie estafette niet te verstoren. Bindmiddel is immers vaak wat bij twee verschillende dagboeken op eenzelfde dag of in eenzelfde jaar staat opgetekend.

Maar een derde bevat werkelijk uitstekende typeringen van de dagboeken, tenminste in zoverre ik dat kan aflezen aan de opgenomen werken die ik uit eigen ervaring ken.

Het werd me onderweg duidelijk hoezeer mijn smaak in het verleden uitging naar literaire dagboeken, terwijl Mallon op verschillende plaatsen een pleidooi houdt voor de 'gewone man' en zijn ogenschijnlijk banale notities.
I’ve learned that the private fingering of ordinary experience can fill up notebooks as interestingly as musings on great events; diary-writing is the poor man’s art.
A book of one's own kraakte tevens mijn illusie dat ik in de loop der jaren behoorlijk onderlegd was geworden in het genre. Van zeker zeventig procent uit Mallons selectie had ik nog nooit gehoord. Dat komt omdat er veel Amerikaanse dagboeken tussen zitten.

Tegelijk verhoogde dat het leesplezier, omdat het altijd fijn is nieuwe ontdekkingen te doen. In de commentaren onder dit stukje heb ik een lijstje opgenomen van dagboekauteurs wier korte profiel mijn nieuwsgierigheid wekte.

En natuurlijk ga je in een boek als dit namen van dierbaren missen. Gide had een plaatsje verdiend, Canetti, Henry James. Wie over dit onderwerp schrijft zonder Amiel op te nemen, blijft in gebreke.

Wel positief is de keur aan onderwerpen die Thomas Mallon in de slipstream van zijn betoog de revue laat passeren. Zoals daar zijn: gecodeerde dagboeken (Elizabeth Wynne), valse dagboeken (Hitler), de functie van dagboeken in romans (zie het fragment over 1984 op PvD), en de rare dokter Ira Progoff die zijn patiënten het dagboek als bron van persoonlijk groei aanpraat.

Ook het stuk over het belang van dagboeken voor de emancipatie van de intellectuele vrouw in vroeger tijden, en dat weetje over oorlogsdagboeken, die eigenlijk verboden zijn omdat ze ongewild strategische informatie kunnen bevatten in de handen van de vijand, waren interessant.

Thomas Mallon, A book of one’s own : people and their diaries
318 p.
Uitgeverij Ticknor & Fields, 1984

____

4 opmerkingen:

Achille van den Branden zei

Evelyn Waugh
Julia Newberry
David Gascoyne
Louis Philippe
Fanny Kemble
H.D. Thoreau
May Sarton
Aram Saroyan
C.S. Lewis
Alan H. Olmstead
Florida Scott-Maxwell
Thomas Merton
Annie Dillard
Angelo Roncalli (Paus Johannes XXIII)
Helen Bevington
Gerard Manley Hopkins
Edgar Degas
Edward Weston
Martha Graham
Benjamin Haydon
Augusta Gregory
Friedrich Percyval Reck-Malleczewen
Chaim A. Kaplan
Vaslav Nijinsky
Hermine von Hug-Hellmuth
Stendhal
Elizabeth McNeill
Ned Rorem
Thomas Turner
James Winston
William Allingham
Arthur Christopher Benson
Arthur Crew Inman
Alice James

Boeken zei

Achille, hoe krijg je het voor elkaar om zoveel te lezen? Ik ben jaloers! Boeiend blog, vooral de combinatie van het onderschrift en het adagium. Hou vol! Kom je overigens nog wel eens buiten?
Ten onrechte stond je nog niet op http://boek.favos.nl, maar nu wel.
sneuper

Achille van den Branden zei

Boeken uptempo lezen houdt altijd het risico in dat je de bal misslaat [deze recensie bv. http://achillevandenbranden.blogspot.com/2008/01/pan-knut-hamsun.html -- kijk in de commentaren] maar ik probeer me hier dus inderdaad op de voordelen te concentreren.

Per dag blijft er [naast mijn professionele job, huishouden, lezen en het werk aan deze blog] nog een uur à anderhalf uur over, die ik zou kunnen besteden aan het schrijven over de bibliofiele kant van de materie, zoals u zo mooi doet, maar die resterende tijd gebruik ik dus om buiten te komen. Not to worry.

rik boelpaep zei

het lijkt me dat u toch geen zware of veeleisende job hebt als u zo veel kunt lezen en lange stukken weet te maken (of u leest tijdens het werk, sluiswachter of portier of zo?)

Related Posts with Thumbnails