maandag 10 december 2007

Persepolis [4] - Marjane Satrapi

Het laatste album van Persepolis is voor mij het beste uit de cyclus. Mocht ik tot mijn eigen verbazing en genoegen vaststellen.

De belevenissen van Marjane Satrapi begonnen me verleden week wat te vervelen. Na driehonderd pagina's kwam er sleet op de formule. Maar het lijkt of de Iraanse tekenares in het vierde deel op de valreep nog eens alles uit de kast heeft willen halen.

Na vier jaar Europa komt Satrapi weer haar thuisland binnen. Integreren in de westerse maatschappij, waar ze abusievelijk werd aanzien voor een derdewereld-bewoonster, is een mislukking gebleken.

Maar ook de gewenning in de andere richting, acclimatiseren in Teheran, gaat moeilijk. Gevelgrote fresco's van martelaren sieren de stad en praten haar een schuldgevoel aan. Bebaarde 'Wachters van de revolutie' speuren de straten af op zoek naar zedendelicten. Folterpraktijken of opsluiting zonder vorm van proces is dagelijkse kost. Iran blijkt een natie waar losgeld en religieuze waarden hand in hand gaan.

Jawel, de fundamentalisten zwaaien er nog steeds de plak. Ook wanneer ze toegelaten wil worden aan de universiteit moet Satrapi eerst een 'ideologische test' afleggen en Arabische teksten uit het hoofd leren die haar wezensvreemd zijn.

Tot welke schizofrene en absurde toestanden een set dogmatische regels kan leiden, bewijst vervolgens de opleiding aan de kunstacademie, alwaar studenten moeten modeltekenen met als studieobject... een volkomen gesluierde vrouw.

Maar het bloed kruipt ook in Iran waar het niet gaan kan. De studentes experimenteren er met het ontbloten van de haarlokken. Centimeter voor centimeter tasten ze de grenzen af van wat de overheid liever met de mantel der liefde bedekt ziet.

"Staat de religie nu pal voor onze fysieke integriteit, of verzet zij zich gewoon tegen de mode?"

Via de schotelantennes sijpelt intussen langzaam een westers soort zelfbewustzijn de huiskamer binnen. Tenminste, bij de rijke gezinnen in Teheran-Noord -- laten we dat niet vergeten.

Kortom, in Persepolis 4 toont Satrapi voortdurend het contrast en de spanning tussen opgelegde uitwendigheden en de vrijheidsdrang van elk individu. In een interview zegt ze haar beeldverhaal bewust geconcipieerd te hebben als eye-opener in een gepolariseerde wereld:

"Toen ik in Europa kwam, merkte ik dat iedereen -- zelfs de intelligentsia -- niets wisten van Iran. Gehersenspoeld door de media had iedereen een verkeerd beeld van mijn land: dat het alleen bevolkt wordt door mannen met lange baarden en vrouwen in zwarte sluiers die fundamentalistische leuzen roepen. Maar wat niemand beseft, is dat een regering nooit de afspiegeling is van een bevolking. Zelfs in een democratie is dat niet zo en voelen veel mensen zich niet vertegenwoordigd door hun regering. Kun je nagaan hoe dat in een dictatuur is. Maar de media laten meestal maar een kant van een land zien: in het geval van Iran een geestelijke leider die het hoofd van Salman Rushdie eist. En ik liep de hele dag maar te verkondigen dat dat beeld niet klopt, dat er in Iran heel andere mensen wonen. Op een dag zeiden mijn vrienden: waarom doe je er niet iets mee? Zo is het begonnen."

Niet alleen het regime drukt de rebelse Marjane terneer, trouwens. Er is ook het Europese fiasco dat ze als een zware zak vol geheimen achter zich aansleept. Haar ouders mogen immers niets te weten komen.

Bovendien komt er een man in haar leven, waarmee ze de ups en downs van het huwelijksleven leert kennen.

Waarom juist dit album zo goed is? Omdat Satrapi eindelijk ten volle de artistieke middelen benut die haar ter beschikking staan. Houd daarbij voor ogen dat ze autodidacte is, die de stiel leerde door Amerikaanse comics met superhelden te ontleden. Iran had nauwelijks een stripcultuur.

De groepsportretten en het spel met silhouetten bijvoorbeeld, zijn wederom prachtig. Satrapi's vignet-achtige figuurtjes doen het wonderwel in combinatie met de arabesken die de tekenares elders gebruikt.

Knap ook hoe ze de striptaal inzet om haar gestoei met psychofarmaca uit te beelden. Of om de karakterverschillen tussen man en vrouw in de verf te zetten. Of de scheiding der seksen. Soms ontwikkelt ze een bepaalde substijl op één pagina, om die na het omslaan van het blad meteen weer te verlaten.

"Strip is een interessante middenweg tussen woorden en beelden. Het voordeel van strip is ook dat je minder serieus wordt genomen. Je kunt zeggen wat je wilt. Als schrijver van boeken moet je je voortdurend verdedigen en word je geacht je in intellectuele kringen te bewegen. Ik was dan met Persepolis meteen in een bepaalde hoek gedrukt. En daar komt bij dat mijn verhaal in boekvorm nooit zou zijn aangeslagen. Mensen zijn cynisch en niet geïnteresseerd in de zoveelste roman vol ellende en oorlog."

Verhaaltechnisch kan ze wel nog groeien, vind ik. Ze neemt de lezer te veel bij het handje. Vooral op de propvolle tekstballonnetjes met gepsychologiseer, en op de Lucky Luke-achtige herhaling van woord en beeld moet besnoeid worden.

Ben echt benieuwd wat ze er van terecht brengt als ze het autobiografische schrijven laat varen.

> Persepolis 1 op Achille
> Persepolis 2
> Persepolis 3
> meer tekenaars op Achille

Marjane Satrapi, Persepolis (4)
98 p.
Uitgeverij Atlas, 2004
Oorspr. Persepolis 4 (2004)
Vertaald door Toon Dohmen

____ tekeningenkey persiakey

Geen opmerkingen:

Related Posts with Thumbnails