vrijdag 30 november 2007

Persepolis [3] - Marjane Satrapi

Ik geloof dat het Tom Lanoye was die in een of ander schotschrift de absurditeit aankaartte van het hoofddoekendebat in Vlaanderen, door te verwijzen naar de jaren vijftig, toen elke kwezel in een katholiek klooster hier te lande zo'n ding droeg.

In het derde luik van Persepolis wordt die gelijkenis op de spits gedreven, wanneer Marji in 1984 hoofddoekloos het "open en wereldlijk" Europa betreedt, maar uiteindelijk gedropt wordt in een regide Weense nonnenschool.

Ineens valt op hoe verstandig Marjane Satrapi is geweest haar strip niet op te tuigen met kleur. De aanblik van een horde nonnen uit Persepolis 3 verschilt zo nauwelijks van het uitzicht dat een legioen moslima's biedt in de eerdere twee delen.

Satrapi maakt in Persepolis 3 niet alleen kennis met de dubbelhartige katholieke moraal in het Oostenrijk van Kurt Waldheim, ze wordt ook ondergedompeld in de westerse socio-culturele realiteit. Ze mag dan wel afkomstig zijn uit een verwesterd gezin in Teheran, opgroeien in zo'n kleine enclave is toch nog wat anders dan je handhaven op een volkomen westers continent.

Satrapi zet haar strips altijd heel instructief op -- uitleggerig, om het wat minder beleefd te zeggen -- maar dit derde deel kon me eigenlijk niet veel bijbrengen.

Marji stoort zich aan de materialistische besognes van haar kamergenote, kijkt op van de uitpuilende supermarkt om de hoek, ziet verbouwereerd de voorhuwelijkse betrekkingen aan die jongeren hier met elkaar aanknopen, en merkt in Europa niets van het heilige respect voor de ouders dat in Iran de norm is.

Het zijn de reflexen en symptomen die je verwacht, kortom, al ziet het er getekend allemaal fris van de lever uit.

Interessanter is hoe Marjane via haar rebelse studiegenoten (een punk, twee wezen en een derde wereld-sympathisante) het linkse gedachtengoed verteert: Bakoenin, Sartre, De Beauvoir, Lacan.

Comfortabel opgaan in de massa en toch je eigenheid bewaren, dat is het overduidelijke thema van dit album. "Integreren" kan enkel wanneer je "integer" door het leven gaat, houdt Satrapi zichzelf voor.

En dat lukt niet zo best. De jonge vrouw raakt op de dool. De drieslag lust, liefde en leed, in die volgorde, zit daar voor iets tussen. Het ondermijnt haar gestel. O, ironie: Het Franse koosnaampje voor vagina, minou, betekent 'paradijs' in het Perzisch.

Hoewel Satrapi ook nu weer met een paar goeie vondsten voor de dag komt, voelde ik dat de magie van Persepolis aan het afnemen was. Na een tijdje ging ik daarom multifocaal lezen -- nauwgezet letten op details, en tegelijk vanop een afstand, afstandelijk, de verhaaltechniek bestuderen.

Ik denk vooral dat de tekenares haar leven iets te waarheidsgetrouw vertelt. Zonder in te dikken, uit te spinnen, van tempo te wisselen, bedoel ik. Alles komt langs op dezelfde monotone manier. Er vinden nogal wat onbeduidende voorvalletjes plaats. Een echte plot is er niet, en dat gaat zich op de duur wreken, wanneer de zoveelste ontmoeting met een nieuw personage weer eens een los eindje blijkt te zijn.

Wie tekent verbindt zich ertoe de voordelen van beeldtaal te gebruiken of misbruiken. In strips kan je ongestraft en snel wisselen van tijd, of van ruimte. Je mag schaamteloos schematiseren. Met een paar halen complexe settings suggereren. Of profiteren van het effect figuurlijke zaken of abstracte emoties een meer letterlijke visuele inhoud te geven. Dat doet Satrapi niet genoeg.

Persepolis is te veel een weekendfilm in potlood, en te weinig beeldverhaal.

De fijnste pagina's zijn diegene waarop Satrapi de mogelijkheden van het medium ten volle uitbuit. Wanneer ze haar groeistuipen verbeeldt, bijvoorbeeld.

Er staan ook enkele schitterende paginagrote platen in dit album. Op een daarvan maakt Satrapi een encyclopedisch overzicht van hoe het er op een door drugs beneveld feestje aan toegaat.

En "Raak Ptouh!", wanneer iemand zijn keel schraapt en fluimt, mag voor mijn part kandideren voor onomatopee van het jaar.

> Persepolis 1 op Achille
> Persepolis 2 op Achille
> Persepolis 4 op Achille
> meer tekenaars op Achille

Marjane Satrapi, Persepolis (3)
96 p.
Uitgeverij Atlas, 2003
Oorspr. Persepolis 3 (2003)

Vertaald door Toon Dohmen

____ tekeningenkey persiakey

Geen opmerkingen:

Related Posts with Thumbnails